Download Soemoed_SS1.jpg

Download Soemoed_SS2.jpg

Download Soemoed_SS3.jpg

Download Soemoed_SS4.jpg

Download Soemoed_SS5.jpg

Download Soemoed_SS6.jpg

Klik op de afbeelding om te vergroten.

Sabra & Shatila 25 jaar na dato is a post from Sabra - Shatila.

•  Israel puzzled by Belgian push to see Sharon in the dock (Jordan Times, 21/11/2001)
• "In Belgium,Israeli officials are trying to forestall repeat broadcasts of a controversialBBC program on the 1982 massacres in Lebanon.

(…) Stillrecoiling from the recent broadcast of the BBC program "The Accused" byBelgium’s state, French-language, station RTBF, Israeli officials are tryingto stop a planned broadcast of the Sabra and Chatila documentary on Belgium’sFlemish-language channel. BBC’s Panorama investigative report about themassacres is slated for broadcast on the station next Sunday, three daysbefore the hearing in Brussels on the war crimes allegations against Sharon.Israeli officials insist that showings of the BBC program in Belgium reflectan "inflamed atmosphere" hostile to Israel and to Prime Minister Sharon.

Israel’sEmbassy in Belgium issued an official statement expressing "revulsion"about the program itself, and also critizing the Belgian decision to broadcastit. The statement categorized the broadcast decision as an "insufferableattempt to intervene in a legal proceeding." (Ha’aretz, 20/11/2001).

• Belgianairing of anti-Sharon TV show clouds EU visit (Jerusalem Post, 18/11/2001).

Israxeblische houding is a post from Sabra - Shatila.

• zitting van 03/10/2001

Juridische procedure is a post from Sabra - Shatila.

• Sharonfurious as Belgian court summons him for questioning (Ha’aretz, 20/11/2001).
• Sharon meets with his Belgian lawyers (Jerusalem Post, 17/10/2001).

De verdediging is a post from Sabra - Shatila.

• prxe9sentationdu partie civile
• prxe9sentationdes accusxe9s
• baselxe9gale
• prxe9sentationdes faits gxe9nxe9rales
• prxe9sentationdes faits en particulier (les victimes)
• lestxe9moins
• autresplaignants
• Qualificationlxe9gale des faits:
  • crimede gxe9nocide
  • crimescontre l’humanitxe9
  • crimesde guerre
• Compxe9tendeuniverselle des juridictions belges
• Lesresponsabilitxe9s
• Ledommage
• Plaisexe0 monsieur le Juge d’Instruction

PLAINTEAVEC CONSTITUTION DE PARTIE CIVILE

A Monsieurle Juge d’Instruction,

1.Madame Samiha Abbas Hijazi, de nationalitxe9 libanaise (pas de passeport,document 5496895/90), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth,Al-Horch, prxe8s de l’xe9cole autrichienne
2.Monsieur Abd el Nasser Alameh, de nationalitxe9 libanaise (PasseportNo 0473395), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth/ Sabra/ruelle El Dik
3.Madame Ouadha Hassan el-Sabeq, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s, no 205963), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0 Beyrouth / Bir Hassan
4.Monsieur Mahmoud Younes, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s, no 217163), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0 Beyrouth / Camp de Chatila
5.Madame Fadi Ali El Doukhi, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour refugixe9s 686 24), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0 Saida /Camp Miyeh Miyeh
6.Madame Amina Hasan Mohsen, de nationalitxe9 palestinienne, (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s 912/4969), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0  Saida/rue El- Hamtari, complexe hiba
7.Madame Sana Mahmoud Sersaoui, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s, 76/6931), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0 Beyrouth, Sabra, Ali el Bacha / Immeuble Houssi
8.Madame Nadima Youssef Said Naser, de nationalitxe9 palestinienne (pasde passeport, document 602/7382), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0Beyrouth, Sabra/Immeuble Gaza numxe9ro 1
9.Madame Mouna Ali Hussein, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s   214057), ayant sarxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth, Sabra, Immeuble Ghazza numxe9ro1
10.Madame Chaker Abd-el-Ghani Tatat, de nationalitxe9 Palestinienne (pasde passeport, document 842/2992), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0Beyrouth, Sabra, Quartier Al-Bacha
11.Madame Souad Srour el-Meri, de nationalitxe9 palestinienne (Document924/21358; Passeport libanais 150 6939), ayant sa rxe9sidence actuellexe0 Beyrouth, Rxe9gion el-Horch , Chatila
12.Monsieur Akram Ahmad Hussein, de nationalitxe9 palestinienne (Documentspxe9cial pour rxe9fugixe9s, 902/9265), ayant sa rxe9sidenceactuelle xe0 Beyrouth, Camp de Chatila
13.Madame Bahija Zrein, de nationalitxe9 palestinienne (Document 108642),ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth, Sabra, Allxe9eEl-Dik
14.Monsieur Muhammad Ibrahim Faqih, de nationalitxe9 libanaise (passeportlibanais no 322903), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth,Bir Hasan
15.Monsieur Mohammed Chawkat Abou Roudeina, de nationalitxe9 palestinienne(Document spxe9cial pour rxe9fugixe9s 161877), ayant sarxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth, camp de Chatila
16.Monsieur Fady Abdel Qader El Sakka, de nationalitxe9 Palestinienne(pas de passeport, document 471/1144), ayant sa rxe9sidence actuellexe0 Beyrouth / Camp de Chatila
17.Monsieur Adnan Ali al-Mekdad, de nationalitxe9 libanaise (pas de passeport),ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Chatila Station El Rihab
18.Madame Amale Hussein, de nationalitxe9 Palestinienne (pas de passeport),ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth / Camp de Chatila
19.Madame Noufa Ahmad el-Khatib, de nationalitxe9 libanaise,  ayantsa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth / Bir Hassan
20.Monsieur Najib Abd-el-Rahman Al-Khatib, de nationalitxe9 palestinienne(pas de passeport), ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth,camp de Chatila
21.Monsieur Ali Salim Fayad, de nationalitxe9 libanaise (pas de passeport),ayant sa rxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth/al-Horch – Entrxe9esud de Sabra
22.Monsieur Ahmad Ali el-Khatib, de nationalitxe9 libanaise, ayant sarxe9sidence actuelle xe0 Beyrouth / rxe9gion de Bir Hassan
23.Madame Nazek Abdel-Rahman al-Jammal, de nationalitxe9 libanaise (pasde passeport), ayant sa rxe9sidence actuelle Beyrouth / Sabra/ Ruelleal-Dik

Reprxe9sentxe9spar leurs conseils : Maxeetre Luc Walleyn, avocat xe0 1030 Bruxelles,rue des Palais 154, Maxeetre Michaxebl Verhaeghe, avocat xe03090 Overijse, Waversesteenweg 60 et Maxeetre Chibli Mallat, avocatxe0 Beyrouth (Liban)
Etxe9lisant tous domicile chez Me Luc Walleyn, en son cabinet prxe9citxe9.

Seconstituent partie civile contre MM. Ariel Sharon,  Amos Yaron etautres responsables israxe9liens et libanais des massacres, tueries,viols et disparitions de populations civiles qui ont eu lieu xe0 Beyrouth(Liban) du jeudi 16 au samedi 18 septembre 1982 dans la rxe9gion descamps de Sabra et Chatila.

Laprxe9sente plainte est introduite conformxe9ment xe0 laloi du 16 juin 1993 (modifixe9e par la loi du 10 fxe9vrier 1999)relative xe0 la rxe9pression des violations grave du droit internationalhumanitaire du chef de :

• actesde gxe9nocide (article 1er, xa7 1er ),
• crimescontre l’humanitxe9 (article 1er, xa7 2)
• crimesportant atteinte aux personnes et aux biens protxe9gxe9s parles conventions de Genxe8ve signxe9es xe0 Genxe8vedu 12 aoxfbt 1949 (article 1er, xa7 3)

Laplainte est xe9galement fondxe9e sur le droit coutumier internationalet sur le ius cogens par rapport aux mxeames crimes.

Parces crimes, les requxe9rants ont xe9txe9 personnellementblessxe9s et/ou ont perdu des membres proches de leur famille ou desbiens.

LESFAITS

A.EN GENERAL.

Endate du 6 juin 1982, l’armxe9e israxe9lienne a envahi le Liban,en rxe9action xe0 une tentative d’assassinat de l’ambassadeurisraxe9lien ARGOV xe0 Londres le 4 juin. La tentative d’assassinatavait xe9txe9 attribuxe9e le jour-mxeame par les servicessecrets israxe9liens xe0 une organisation palestinienne dissidente,et l’action commanditxe9e par le gouvernement irakien, alors soucieuxde dxe9tourner l’attention de ses revers rxe9cents sur le frontde la guerre Iran-Irak.  L’opxe9ration israxe9lienne, prxe9parxe9ede longue date, est baptisxe9e "paix en Galilxe9e".

Initialement,le gouvernement israxe9lien avait annoncxe9 son intention depxe9nxe9trer sur 40 km dans le territoire libanais.  Lecommandement militaire, sous la direction du ministre de la dxe9fense,le gxe9nxe9ral Ariel SHARON, a cependant dxe9cidxe9dx92exxe9cuter un projet plus ambitieux que M. Sharon avait prxe9parxe9depuis plusieurs mois. Aprxe8s avoir occupxe9 le sud du pays,et y avoir dxe9truit la rxe9sistance palestinienne et libanaise,tout en commettant dxe9jxe0 une sxe9rie d’exactions contrela population civile  , les troupes israxe9liennes ont effectuxe9une percxe9e jusqu’xe0 Beyrouth, encerclant xe0 partir du18 juin 1982 les forces armxe9es de l’Organisation pour la Libxe9rationde la Palestine, retranchxe9es dans la partie ouest de la ville.

L’offensiveisraxe9lienne, et notamment les bombardements intensifs sur Beyrouth,auraient occasionnxe9, selon des statistiques libanaises, 18.000 mortset 30.000 blessxe9s, en trxe8s grande majoritxe9 des civils.

Aprxe8sdeux mois de combat,  un cessez-le-feu a xe9txe9 nxe9gocixe9par l’intermxe9diaire de l’xe9missaire des Etats-Unis, PhilippeHABIB. Il a xe9txe9 convenu que l’O.L.P. xe9vacuerait Beyrouth,sous la supervision d’une force multinationale qui se dxe9ploieraitdans la partie xe9vacuxe9e de la ville. Les Accords Habib envisageaientque Beyrouth-Ouest soit xe9ventuellement investi par l’armxe9elibanaise, et des garanties amxe9ricaines xe9taient donnxe9esau leadership palestinien pour la sxe9curitxe9 des civils dansles camps aprxe8s leur dxe9part.

L’xe9vacuationde l’O.L.P. s’est terminxe9e le 1er septembre 1982.

Le10 septembre 1982, les forces multinationales ont quittxe9 Beyrouth.Le lendemain, Monsieur Ariel SHARON annonxe7ait que "deux mille terroristes"restaient encore dans les camps de rxe9fugixe9s palestiniensautour de Beyrouth. Le mercredi 15 septembre, aprxe8s l’assassinatla veille du prxe9sident-xe9lu Bachir GEMAYEL, l’armxe9eisraxe9lienne occupait Beyrouth-ouest, x93encerclant et bouclantx93 lescamps de Sabra et de Chatila, habitxe9s uniquement par une populationcivile palestinienne et libanaise, l’entixe8retxe9 des rxe9sistantsarmxe9s (plus de 14.000 personnes) ayant xe9vacuxe9 Beyrouthet sa banlieue .

Historienset journalistes sx92accordent pour admettre que c’est probablement lors dx92unerencontre entre A. SHARON et B. GEMAYEL xe0 Bikfaya le 12 septembre,qu’un accord a xe9txe9 conclu pour autoriser les xabForceslibanaisesxbb xe0 xabnettoyerxbb ces camps palestiniens. L’intention d’envoyer les forces phalangistes dans Beyrouth-ouest avaitdxe9jxe0 xe9txe9 annoncxe9e par Monsieur SHARONle 9 juillet 1982  et dans sa biographie, il confirme avoir nxe9gocixe9lx92opxe9ration lors de la rencontre de Bikfaya.

Selonles dxe9clarations d’Ariel SHARON au Knesset (parlement israxe9lien)en date du 22 septembre 1982, l’entrxe9e des Phalangistes dans lescamps de rxe9fugixe9s de Beyrouth fut dxe9cidxe9e lemercredi 15 septembre 1982 xe0 15h30. Toujours selon le gxe9nxe9ralSHARON, le commandant israxe9lien avait rexe7u comme instruction: "Il est interdit aux forces de Tsahal  d’entrer dans les camps derxe9fugixe9s. Le ratissage et le nettoyage des camps seront effectuxe9spar les Phalanges ou l’armxe9e libanaise".

Dxe8sl’aube du 15 septembre 1982, des chasseurs bombardiers israxe9liensont commencxe9 xe0 survoler Beyrouth-ouest xe0 basse altitudeet les troupes israxe9liennes ont entamxe9 leur entrxe9edans Beyrouth-ouest. A partir de 9h du matin, le gxe9nxe9ralSHARON a xe9txe9 lui-mxeame sur place pour diriger personnellementla poursuite de la percxe9e israxe9lienne, et s’est installxe9au quartier gxe9nxe9ral de lx92armxe9e au carrefour de l’ambassadedu Koweit, situxe9 xe0 la limite de Chatila. Du toit de cet immeublede 6 xe9tages, on pouvait parfaitement observer la ville et les campsde Sabra et Chatila.

Dxe8smidi, les camps de Sabra et Chatila, qui forment en rxe9alitxe9une seule zone de camps de rxe9fugixe9s au sud de Beyrouth-ouest,sont encerclxe9s par des chars et par des soldats israxe9liens,qui installent tout autour des camps des points de contrxf4le permettantde surveiller les entrxe9es et les sorties. Durant la fin de l’aprxe8s-midiet la soirxe9e, les camps sont bombardxe9s au tir d’obus.
Lejeudi 16 septembre 1982, l’armxe9e israxe9lienne contrxf4lel’ensemble de Beyrouth-ouest. Dans un communiquxe9, le porte-parolemilitaire dxe9clare "Tsahal contrxf4le tous les points stratxe9giquesde Beyrouth. Les camps de rxe9fugixe9s, incluant les concentrationsde terroristes, sont encerclxe9s et fermxe9s".
Aumatin du 16 septembre, l’ordre 6 est donnxe9 par le haut commandementde l’armxe9e: x93Searching and mopping up of the camps will be doneby the Phalangists/ Lebanese Armyx93

Pendantla matinxe9e, des obus sont tirxe9s vers les camps depuis leshauteurs environnantes et des tireurs d’xe9lite israxe9lienspostxe9s autour, tirent sur des personnes se trouvant dans les rues.Vers midi, le commandement militaire israxe9lien donne aux milicesphalangistes le feu vert pour l’entrxe9e dans les camps de rxe9fugixe9s. Peu aprxe8s 17h, une unitxe9 d’environ 150 Phalangistes entrepar le sud et le sud-ouest dans le camp de Chatila.

Lorsquele gxe9nxe9ral Drori appelle par txe9lxe9phone ArielSharon et lui annonce: x93Nos amis avancent dans les camps. Nous avons coordonnxe9leur entrxe9e.x94 Ce dernier rxe9pond x93Fxe9licitations!, lx92opxe9rationde nos amis est approuvxe9e.x94

Pendant40 heures, dans les camps xab encerclxe9es et bouclxe9s xbb,les miliciens phalangistes vont violer, tuer, blesser un grand nombre decivils non armxe9s, en majoritxe9 des enfants, des femmes etdes vieillards. Ces actions sont accompagnxe9es ou suivies de raflessystxe9matiques, avalisxe9es ou renforcxe9es par l’armxe9eisraxe9lienne, rxe9sultant dans des dizaines de disparitions.

Jusqu’aumatin du samedi 18 septembre 1982, l’armxe9e israxe9lienne, quisavait parfaitement ce qui se passait dans les camps, et dont les dirigeantsxe9taient en contact permanent avec les dirigeants des milices quiperpxe9traient le massacre, s’est non seulement abstenue de touteintervention, mais a fourni une aide directe en empxeachant des civilsde fuir les camps et en organisant un xe9clairage constant des campsdurant la nuit, moyennant des fusxe9es xe9clairantes, lancxe9espar des hxe9licoptxe8res et des mortiers.

Leschiffres des victimes varieront entre 700 (chiffre officiel israxe9lien)et 3.500 (notamment l’enquxeate prxe9citxe9e du journalisteisraxe9lien KAPELIOUK). Le chiffre exact ne pourra jamais xeatredxe9terminxe9 parce que, outre environ 1.000 personnes qui ontxe9txe9 enterrxe9es dans des fosses communes par le C.I.C.R.ou enterrxe9es dans des cimetixe8res de Beyrouth par des membresde leur famille, un grand nombre de cadavres ont xe9txe9 enterrxe9spar les miliciens eux-mxeames, qui les ont ensevelis sous des immeublesqu’ils ont dxe9truits avec des bulldozers.
Parailleurs, surtout les 17 et 18 septembre, des centaines de personnes avaientxe9txe9 emmenxe9es vivantes dans des camions vers des destinationsinconnues et ont disparu.

Depuisle massacre, les victimes et survivants des massacres n’ont bxe9nxe9ficixe9d’aucune instruction judiciaire, ni au Liban, ni en Israxebl, ni ailleurs. Sous la pression d’une manifestation de 400.000 participants, le parlementisraxe9lien (Knesset) a nommxe9 une commission d’enquxeatesous la prxe9sidence de Monsieur Yitzhak KAHAN en septembre 1982.Malgrxe9 les limitations rxe9sultant tant du mandat de la Commission(un mandat politique et non judiciaire) que de son ignorance totale desvoix et demandes des victimes, la Commission a conclu que x93Le Ministrede la Dxe9fense xe9tait personnellement responsablex93 des massacres.

Surl’insistance de la Commission, et des manifestations qui ont suivi sonrapport, M. SHARON dxe9missionnait de son poste de Ministre de laDxe9fense, tout en gardant un poste au gouvernement comme ministresans portefeuille. Il est xe0 noter que la manifestation du mouvement"Paix Maintenant", qui a immxe9diatement prxe9cxe9dxe9sa x93dxe9missionx93, avait donnxe9 lieu xe0 une attaque xe0la grenade de ses partisans contre les manifestants, rxe9sultant dansla mort d’un jeune manifestant.

Parailleurs, plusieurs enquxeates non officielles et rapports basxe9ssur des txe9moignages surtout occidentaux, dont celle de MacBrideet de la Nordic Commission, ainsi que des rapports journalistiques et historiquesfouillxe9s, ont rxe9uni des informations prxe9cieuses. Cestextes, en tout ou en partie, sont joints au dossier en annexe.

Malgrxe9l’xe9vidence du x93massacre criminelx93, qualification du Conseil de Sxe9curitxe9,et la triste place des massacres de Sabra et Chatila dans la mxe9moirecollective de l’humanitxe9 au rang des grands crimes du XXxe8mesixe8cle, le x93responsable personnelx93 de ces massacres, ses acolytes,et les exxe9cutants, n’ont jamais xe9txe9 poursuivis enjustice ou punis. Les journalistes israxe9liens Schiff et Yaari avaientconclu, en 1984, leur chapitre sur le massacre par cette rxe9flexion:x93If there is a moral to the painful episode of Sabra and Shatila, it hasyet to be acknowledged.x93  Cette rxe9alitxe9 de l’impunitxe9 est tout aussi vraie aujourd’hui.

LeConseil de Sxe9curitxe9 des Nations Unies a condamnxe9 lemassacre par la rxe9solution 521 (1982) du 19 septembre 1982. Cettecondamnation a xe9txe9 suivie par une rxe9solution de l’Assemblxe9eGxe9nxe9rale du 16 dxe9cembre 1982 qui a qualifixe9le massacre comme "acte de gxe9nocide".

B.EN PARTICULIER

B.1.Plaignants, survivants de Sabra et Chatila :

Lesplaignants dxe9posent en annexe xe0 la prxe9sente plainteune dxe9claration par rapport xe0 leur souffrance personnelle.Les originaux sont en arabe; chaque dxe9claration est assortie d’unetraduction en franxe7ais.  Ces dxe9clarations sont trxe8sparlantes et convaincantes :

1.Samiha Abbas Hijazi :
"Lejeudi, il y avait des bombardements lorsque les israxe9liens sontvenus, puis les bombardements se sont aggravxe9s, nous sommes descendusxe0 l’abri. (x85) On a appris vendredi qu’il yx92avait eu un massacre.Je suis allxe9e chez les voisins. J’ai vu notre voisin Moustafa ElHabarat blessxe9 baignant dans son sang. Sa femme et ses enfants xe9taientmorts. On l’a portxe9 xe0 lx92hxf4pital de Gaza et puis ons’est enfui. Lorsque les choses se sont calmxe9es, je suis revenueet pendant quatre jours, j’ai recherchxe9 ma fille et son mari. J’aipassxe9 quatre jours parmi les morts, j’ai cherchxe9 parmi tousles morts. Jx92ai trouvxe9e Zaynab morte, le visage brxfblxe9.Son mari xe9tait coupxe9 en deux et sans txeate. Je les aiemmenxe9s et je les ai enterrxe9s."
MadameAbbas Hijazi a perdu sa fille, son gendre, la belle-mxe8re de sa filleet d’autres proches.

2.Abd el Nasser Alameh :
"Lanuit du carnage, nous xe9tions xe0 la maison et nous avons entenduqux92il yx92avait un massacre xe0 Chatila. (x85) Nous avons gardxe9la ruelle toute la nuit, se relayant pour dormir quelques heures, et cecijusqux92au lever du jour, certains rxe9ussissant xe0 prendre lafuite alors. Je croyais que mon frxe8re nous avait devancxe9sxe0 Beyrouth Ouest . Nous lx92avons attendu, mais il nx92est pas venu.Et cx92est ainsi que mon frxe8re a fait partie de ces personnes qux92ilsont emmenxe9es, et dont on a mxeame plus retrouvxe9 le corps."
MonsieurAlameh a perdu son frxe8re (qui avait 19 ans au moment des faits)

3.Ouadha Hassan el-Sabeq
"Nousxe9tions xe0 la maison le vendredi 17 septembre, les voisinssont venus et ils ont commencxe9 xe0 dire : Israel xe9taitentrxe9; livrez-vous aux israxe9liens, ils prendront les papierset les tamponneront. Soudain, aprxe8s xeatre sortis nous rendreaux israxe9liens, lorsque nous nous sommes livrxe9s, les charset les soldats israxe9liens xe9taient lxe0, nous avons xe9txe9xe9tonnxe9s de constater qux92ils avaient avec eux les Forces Libanaises.Ils ont pris les hommes et nous ont laissxe9s, femmes et enfants ensemble. Quand ils mx92ont pris les enfants et tous les hommes, ils nous ont dit:allez xe0 la Citxe9 Sportive et ils nous y ont emmenxe9s.Ils nous ont laissxe9 lxe0-bas jusqux92xe0 sept heures dusoir, ensuite ils nous ont dit: allez xe0 Fakhani et ne retournezpas xe0 la maison et ils ont commencxe9 xe0 nous lancerdes obus et des balles.
Ily avait des hommes arrxeatxe9s de cxf4txe9, ils les ontpris et on nx92a plus jamais su ce qui xe9tait advenu dx92eux. Jusqux92xe0aujourdx92hui on ne sait rien xe0 leur propos et ils sont toujours portxe9sdisparus."
Madameel-Sabecq a perdu deux fils (16 et 19 ans au moment des faits), un frxe8reet environ 15 parents.

4.Mahmoud Younes
"Jx92avais11 ans. Il faisait nuit et lx92on entendait des bombardements et des tirsde fusils. (x85) Nous nous sommes  tous rxe9fugixe9s dansla chambre xe0 coucher et nous y sommes restxe9s. Dxe8sleur arrivxe9e, ils sont rentrxe9s directement au salon, et onttirxe9 sur les photos accrochxe9es aux murs, surtout celle demon frxe8re mort en martyre le mois de x93septembre noirx94 . Ils ontsaccagxe9 le salon et ont profxe9rxe9 des injures et desales propos. Aprxe8s avoir cherchxe9 sans nous trouver, ilssont montxe9s sur le toit et sx92y sont postxe9s toute la nuit.Nous avons passxe9 cette nuit dans la terreur terrxe9s dans notrecachette, entendant les cris des gens, les  dxe9flagrations etles tirs, alors qu’Israxebl lanxe7ait des obus xe9claireursjusqux92au lever du jour.
Lelendemain matin ils se sont mis xe0 scander x93rends toi tu auras lavie sauvex94. Mon neveu avait 18 mois. Il avait faim et nous xe9tionsloin de la cuisine . Ma soeur voulait le rxe9duire au silence, etlx92xe9touffait avec sa main qux92elle posait devant sa bouche de peurqux92ils n’entendent. Son xe9poux a alors dxe9cidxe9 qux92ilfallait se rendre, ajoutant que le lot de chacun ne sera  que le destinprxe9vu par Dieu. Les femmes sont sorties en premier, mes frxe8res,mon pxe8re, mon beau frxe8re et les autres membres de la famillesuivaient. Mon frxe8re xe9tait malade. Dxe8s qux92ils ontentendu nos voix, ils ont tirxe9 dans notre direction et sont directementrentrxe9s xe0 lx92intxe9rieur de la maison. Ils nous ont demandxe9oxf9 nous xe9tions la veille lorsqux92ils sont rentrxe9s etnx92ont trouvxe9 personne. Puis ils ont ordonnxe9 aux femmes etaux enfants de sortir . Mon beau frxe8re sx92est alors mis xe0embrasser sa petite fille en guise dx92adieu.
Unhomme armxe9 sx92est avancxe9 vers ma nixe8ce , a enroulxe9une corde autour de son cou et a menacxe9 son pxe8re de lx92xe9tranglersx92il ne la laissait pas. Ce dernier sx92est exxe9cutxe9 et me lx92aconfixe9e. Ils ont voulu me prendre mais ma mxe8re leur a ditque jx92xe9tais une fille. Ils ont fait marcher ma mxe8re et lesfemmes jusqux92xe0 la Citxe9 Sportive. Jx92ai vu en marchant le maride ma tante, Abou Nayef tuxe9 xe0 coups de hache xe0 latxeate prxe8s de sa maison. Les morts xe9taient tous dxe9figurxe9s.Tout en portant ma nixe8ce, jx92ai butxe9 sur un mort frappxe9xe0 la hache et je suis tombxe9. Ils ont su alors que jx92xe9taisun garxe7on, et lx92un deux mx92a placxe9 contre le mur et a voulume tirer une balle dans la txeate. Ma mxe8re lx92a supplixe9et lui a embrassxe9 les pieds pour qux92il me laisse partir. Il lx92arepoussxe9e. Il a alors entendu le cliquetis de l’argent cachxe9dans sa poitrine. Il lui a demandxe9 ce que cela voulait dire. A quoielle a rxe9pondu qux92il pouvait prendre tout l’argent mais qux92il devaitme garder auprxe8s dx92elle. Et cx92est ainsi que nous avons continuxe9notre chemin et sommes arrivxe9s xe0 la Citxe9 Sportive.Les bulldozers israxe9liens prxe9paraient de grands fossxe9s.On a dit qux92il fallait qux92on descende tous ils voulaient nous enterrervivants. Ma mxe8re sx92est mise xe0 le supplier, puis a demandxe9une gorgxe9e dx92eau avant de mourir.
Ala Citxe9 Sportive, jx92ai vu les militaires israxe9liens, ainsique les chars, les bulldozers et lx92artillerie, tous israxe9liens,de mxeame que nous avons vu des groupes de Phalangistes rxe9unisavec les israxe9liens.  La Citxe9 Sportive grouillait defemmes et dx92enfants. Nous y sommes restxe9s jusqux92au coucher du soleil.Un israxe9lien est alors venu et a dit: allez tous xe0 la rxe9gionCola, celui qui revient au camp mourra. Nous y sommes partis, pendant qux92ilstiraient dans notre direction."
MonsieurYounes a perdu son pxe8re, trois frxe8res, son oncle maternel,son cousin maternel, deux cousines paternelles et d’autres membres de safamille.

5.Fadia Ali El Doukhi
"Quand les bombardements ont commencxe9 et que nous avons su qux92Israelencerclait le camp, mon pxe8re nous a dit de fuir. On lui a demandxe9de venir avec nous, mais il a refusxe9 pour protxe9ger la maison.Alors, on sx92est enfuis en le laissant xe0 la maison. Plus tard, ona su qux92un massacre avait eu lieu. On a su que mon pxe8re xe9taitmort et on a vu sa photo dans le journal. Son pied xe9tait amputxe9.Notre voisine dans la maison de laquelle mon pxe8re sx92xe9taitabritxe9 nous a racontxe9 comment on lx92a tuxe9."
MadameEl Doukhi, qui avait 11 ans au moment des faits, a perdu son pxe8re.

6.Amina Hasan Mohsen
"On xe9tait xe0 la maison le jeudi lorsque les bombardements ontcommencxe9. Je ne savais pas ce qui se passait xe0 l’extxe9rieur.Lorsque les bombardements se sont intensifixe9s, j’ai esssayxe9de sortir pour me sauver avec les enfants.  Lorsque nous sommes sortis,les morts xe9taient xe9tendus de part et d’autre de la rue. Mesenfants ont eu peur. Un israxe9lien nous a dit de sortir. On a vuensuite une personne qui parlait le libanais. Lorsque nous sommes sortissous le couvert des israxe9liens, il sx92est mis xe0 nous crierdessus. A ce moment, jx92ai comptxe9 mes enfants et jx92ai vu que Samirmanquait, quand il a vu les morts par terre, il a pris peur et s’est enfui.A ce moment, je nx92ai pas eu la prxe9sence d’esprit de partir xe0sa recherche car la rxe9gion xe9tait assixe9gxe9e etremplie de forces armxe9es israxe9liennes et libanaises. Nousnous sommes enfuis et lorsque le massacre sx92est terminxe9, j’ai recherchxe9Samir mais les cadavres xe9taient tellement dxe9figurxe9sque je n’ai pas pu le reconnaxeetre."
MadameMohsen a perdu son fils de 16 ans.

7.Sana Mahmoud Sersaoui
"Nous habitions le coin Said xe0 Sabra , et lorsque les bombardementsont commencxe9, nous nous sommes rxe9fugixe9s chez mes parentsxe0 Chatila. Cela sx92est passxe9 le mercredi. Vers minuit, desfemmes qui venaient du quartier ouest ont dit qux92ils xe9taient entrain de tuer. Nous nous sommes alors enfuis xe0 nouveau, vers lx92intxe9rieurdu camp. Ensuite, quand le jour sx92est levxe9 nous avons xe9txe9nous cacher dans lx92abri de la maison de repos.
Jx92xe9taisce jour lxe0 enceinte, et jx92avais deux filles qui prenaient encoredu lait. Nous sommes restxe9s dans la maison de repos deux jours,jusqux92xe0 samedi. Nous nx92avions plus de lait. Mon mari est alors sortien apporter pour les filles. Que la nuit xe9tait longue, les Israxe9liensenvoyaient des obus xe9claireurs. Cx92est ainsi qux92il est parti xe0Sabra. Les israxe9liens xe9taient alors arrivxe9s jusqux92xe0lx92hxf4pital de Gaza. Aprxe8s, je suis partie xe0 sa recherche,et ma soeur xe0 la recherche de son mari. Nous sommes arrivxe9esxe0 la porte de Chatila. Lxe0 bas ils avaient placxe9 leshommes dx92un cxf4txe9 et les femmes de lx92autre. Je me suis misexe0 le chercher parmi les hommes. Je lx92ai vu et lui ai dit x93tu sais,ce sont des Phalangistesx94. Il mx92a rxe9pondu x93il va nous arriver cequi est arrivxe9 xe0 Tall el Zaatarx94. Les hommes armxe9snous ont ordonnxe9s de marcher devant et les hommes derrixe8re.Et cx92est ainsi que nous avons marchxe9 jusqux92xe0 arriver xe0la tombe commune. Lxe0 bas, le bulldozer a commencxe9 xe0creuser. Il y avait parmi nous un homme portant une blouse blanche dx92infirmier.Ils lx92ont appelxe9 et lx92ont criblxe9 de balles devant tous. Lesfemmes se sont mises alors xe0 crier. Les israxe9liens postxe9sdevant lx92ambassade kowxe9tienne et devant la station Al Rihab ontdemandxe9 par haut-parleurs que nous leur soyons livrxe9s.
Cx92estainsi qux92on sx92est retrouvxe9 entre leurs mains. Ils nous ont prisxe0 la Citxe9 Sportive, et les hommes devaient marcher en principederrixe8re nous. Mais les voilxe0 qui enlxe8vent aux hommes leurs  chemises pour leur bander les yeux avec. Et cx92est ainsiqux92Israxebl xe0 la Citxe9 Sportive soumettait les jeunes gensxe0 un interrogatoire, et que les Phalangistes lui ont livrxe9200 hommes.  Et c’est comme xe7a que ni mon mari, ni celui dema soeur ne sont revenus."
MadameSersaoui a perdu son mari, xe2gxe9 de 30 ans, et son gendre.

8.Nadima Youssef Said Naser
"C’xe9taitle jeudi. Soudain la rue est devenue dxe9serte. Ma mxe8re estallxe9e chez les voisins. Les bombardements ont commencxe9. A peu prxe8s 10 familles se sont regroupxe9es dans la maisondes voisins. Un peu plus tard, une femme  est venue du quartier Irsan.Elle criait: ils ont tuxe9 la femme de Hassan. Elle portait ses enfantsen criant que c’xe9tait un massacre. J’ai portxe9 une de mesfilles jumelles, elle avait un an, et je suis allxe9e vers mon mari:ils disent qu’il y a un massacre, j’ai dit, il a rxe9pondu, ne dispas de bxeatises. J’ai pris une de mes filles et lui ai donnxe9l’autre. Mais les bombardements se sont renforcxe9s et nous avonsrejoint les voisins xe0 l’abri. L’abri xe9tait plein de femmes,hommes et enfants, une femme de Tall al-Zaatar pleurait en disant, c’estce qui s’est passxe9 xe0 Tall al-Zaatar.
Peuaprxe8s, je suis sortie de l’abri, j’ai vu les hommes armxe9squi mettaient les hommes contre les murs. J’ai vu une voisine, ils lx92ontxe9ventrxe9e. Des femmes sont sorties de la maison d’en face,et une femme a commencxe9 xe0 brandir son xe9charpe en disant,il faut que nous nous livrions.  Soudain, j’ai entendu ma soeur quicriait: ils l’ont xe9gorgxe9. J’ai cru que mes parents avaientxe9txe9 tuxe9s. Je me suis prxe9cipitxe9e pourles voir en portant ma fille. Ils ont tuxe9 le mari de ma soeur devantmes yeux. Je suis montxe9e, je les ai vus tirant sur les hommes. Ilsles ont tous tuxe9s. Je me suis enfuie. Mon autre fille est restxe9eavec son pxe8re. Les gens armxe9s sont partis en emmenant leshommes de l’abri. Il y avait parmi eux mon mari. En entrant dans le camp,une femme libanaise est venue, qui avait vu mon mari enlaxe7ant mafille. Elle a vu comment mon mari a xe9txe9 tuxe9 par unphalangiste, par un coup de hache sur la txeate. Ma fille xe9taitcouverte de sang. Lx92homme l’a donnxe9e xe0 la femme libanaisequi est rentrxe9e au camp et lx92a donnxe9e xe0 des parentsxe0 moi. Moi, je me suis enfuie xe0 l’hxf4pital Gaza. Quandils sont rentrxe9s xe0 l’hxf4pital, je me suis enfuie uneseconde fois."
MadameSaid Naser a perdu son mari, son beau-pxe8re, trois neveux de sonmari et cinq autres parents.

9. Mouina Ali Hussein
"J’xe9taisdans ma maison de Horch, J’ xe9tais enceinte de 4 mois et j’avaisun fils de 8 mois. On vivait tranquillement. On a entendu les avions israxe9lienssurvolant la rxe9gion de manixe8re intense, le bruit des avionsest devenu plus fort, et des tirs ont commencxe9 . J’ai pris mon filset j’ai dit xe0 mon mari, je veux aller chez mes parents qui xe9taientau quartier ouest. Nous sommes donc allxe9s chez eux, et quand nousy xe9tions, les tirs ont augmentxe9. On est restxe9s chezles voisins qui avaient une maison rez-de chaussxe9e, avec deux xe9tages.Quand les bombardements ont augmentxe9, nous sommes restxe9svers l’intxe9rieur. C’xe9tait xe0 six heures. Nous avonsfermxe9 la porte et sommes restxe9s dedans. Il y avait seulementdes femmes et des enfants et des femmes, sauf mon mari et un jeune. Ona entendu des cris dehors, et les gens armxe9s dire: ne tirez pas,frappez xe0 la hache, s’ils entendent des tirs ils s’enfuient. Unebombe a xe9clatxe9 prxe8s de la maison. Tout le monde sx92estmis xe0 crier. Ils nous ont entendus, et ont  commencxe9xe0 nous tirer dessus. Le jeune a xe9txe9 tuxe9 enessayant dx92xe9teindre la bougie. Nous avons crixe9 fort, quandil est mort devant nous. Ils ont continuxe9 xe0 tirer, et quandils nous ont entendus, ils ont lancxe9 une bombe. Une femme a xe9txe9blessxe9e, ainsi que ma mxe8re. La chambre est devenue une rivixe8rede sang. Les soldats ont alors commencxe9 xe0 crier: sortez.Si vous ne sortez pas, nous dynamitons la maison. Ils nous insultaient.Ma mxe8re a ouvert la porte, disant qu’elle voulait se sacrifier.Elle a vu dix hommes armxe9s. Elle a dit xe0 lx92un deux: ne noustuez pas. Sortez tous, il a rxe9pondu, mettez vous en rang. L’un aprxe8sl’autre nous sommes sortis. Je suis restxe9e avec mon mari et monautre fils. Nous sommes ensuite sortis. Ils ont dit xe0 mon mari:viens, toi. Il portait son fils, il me l’a donnxe9. L’homme armxe9lui a dit: en arrixe8re. Mon mari a pensxe9 qu’il voulait lacarte d’identitxe9. Pendant qu’il reculait, ils l’ont mitraillxe9devant moi. Il n’a pas dit un mot, et il est tombxe9. J’attendaismon tour. Ils m’ont insultxe9e, j’ai suivi ma mxe8re et ma soeurxe0 l’orphelinat, et nous nous sommes enfuies. Les enfants ont vxe9cutout seuls, leur pxe8re n’avait pas de frxe8res ou de prochesparents. Ils n’avaient personne xe0 leurs cxf4txe9s. D’autresorphelins trouvent un oncle, mes enfants n’ont que moi, Dieu soit louxe9.Mon fils, mxeame xe0 son xe2ge, il a tellement besoin d’avoirson pxe8re avec lui pour l’aider, lui parler de ses problxe8mes.Quand on est enfant unique, quel vide."
MadameAli Hussein a perdu son mari et son beau-frxe8re.

10.Chaker Abd-el-Ghani Natat
"Nous xe9tions le Samedi 18 Septembre, nous nous trouvions xe0la maison quand je suis sorti inspecter la voiture dehors. Cx92est alorsque jx92ai vu des soldats que jx92ai pris pour des soldats de lx92Armxe9eLibanaise. Ils ont exigxe9 de fouiller la maison; la famille dormait,je les ai rxe9veillxe9s et nous sommes tous sortis de la maison.Ilsnous alors emmenxe9s vers le camp de Chatila. Pendant que nous marchions,nous avons croisxe9 des personnes tuxe9es et des cadavres etje me suis alors rendu compte qux92il y avait un massacre. Ils nous ont conduitsprxe8s de la station Al-Rihab; ils voulaient nous emmener xe0lx92ambassade du Koweit. Cx92est alors que des voitures se sont arrxeatxe9eset ont embarquxe9 des jeunes gens, rien que des jeunes gens, parmilesquels mon fils.  Quant xe0 nous, ils nous ont livrxe9saux Israxe9liens et les Israxe9liens nous ont emmenxe9sxe0 la Citxe9 Sportive oxf9 ils nous ont gardxe9s.
Cx92estainsi qux92ils ont emmenxe9 certains, alors qux92ils en ont laissxe9dx92autres. Mon fils a xe9txe9 embarquxe9 dans une voituredevant moi; je les ai vus lx92emmener, jx92ignore tout de son sort xe0ce jour."
Lefils de monsieur Abd-el-Ghani Natat avait 22 ans au moment des faits.

11.Souad Srour Meri
"Mercredi,aprxe8s que Bachir [Gemayel] ait xe9txe9 tuxe9, nousavons entendu les hxe9licoptxe8res israxe9liens planer au-dessusde la rxe9gion xe0 basse altitude et le mercredi soir les israxe9liensont commencxe9 xe0 lancer des bombes xe9clairantes qui ontilluminxe9 le camp comme sx92il faisait jour. Quelques uns de mes amissont descendus xe0 lx92abri.
Lejeudi soir, jx92ai xe9txe9 avec mon frxe8re Maher voir mesamis et leur dire de venir dormir chez nous; en route, le chemin xe9taitplein de cadavres. Je suis allxe9e xe0 lx92abri et je nx92ai trouvxe9personne, nous sommes alors retournxe9s. Soudain je vois notre voisinblessxe9, jetxe9 par terre. Je lui demande oxf9 sont lesamis, il rxe9pond qux92ils ont pris les filles et me demande de lx92aidermais je nx92ai pas pu le secourir et je suis rentrxe9e tout de suitexe0 la maison avec mon frxe8re. Immxe9diatement Maher aracontxe9 xe0 mon pxe8re qux92il y avait un massacre. Jx92aisu par notre voisin qux92il y avait des phalangistes.  Lorsque mon pxe8relx92a su, il a dit que nous devions rester xe0 la maison. Notre voisinese trouvait chez nous. Nous sommes restxe9s xe0 la maison toutela nuit. Le vendredi matin mon frxe8re Bassam et notre voisine sontmontxe9s au toit pour voir ce qui se passait mais les phalangistesles ont tout de suite repxe9rxe9s. Ils sont immxe9diatementredescendus xe0 la maison. Quelques instants plus tard, prxe8sde 13 hommes les ont suivis xe0 la maison, ils ont frappxe9 xe0la porte. Mon pxe8re sx92est enquis de leur identitxe9, ils ontrxe9pondu: israxe9liens. Nous nous sommes levxe9s pour voirce qux92ils voulaient, ils ont dit: vous xeates toujours ici et ils ontdemandxe9 xe0 mon pxe8re sx92il avait quelque chose. Il adit qux92il avait de lx92argent. Ils ont pris lx92argent et ont frappxe9mon pxe8re. Je leur ai demandxe9 pourquoi frappez-vous un hommexe2gxe9 ? Ils mx92ont alors frappxe9e.  Ils nous ont alignxe9sau salon et ils ont commencxe9 xe0 se consulter pour dxe9cidersx92ils allaient nous tuer.  Ils nous ont alors alignxe9s contrele mur et nous ont fusillxe9s. Ceux qui sont morts sont morts, jx92aisurvxe9cu avec ma mxe8re.  Mes frxe8res Maher et Ismailsx92xe9taient cachxe9s dans la salle de bain. Quand ils sont sortisde la maison, jx92ai commencxe9 xe0 appeler mes frxe8res parleurs noms, quand lx92un dx92eux rxe9pondait je savais qux92il nx92xe9taitpas mort.  Ma mxe8re et ma sx9cur ont pu sx92xe9chapper de lamaison, mais moi jx92en xe9tais incapable. Quelques instants plus tard,alors que je bougeais ils ont revenus ils mx92ont dit: tu es toujours vivanteet ils ont tirxe9 de nouveau. Jx92ai fait semblant dx92xeatre morte.La nuit je me suis xe9veillxe9e et je suis restxe9e jusqux92xe0samedi. Je me suis traxeenxe9e en rampant jusqux92au milieu de lachambre et jx92ai recouvert les cadavres. Alors que je tendais ma main pourprendre la cruche dx92eau ils ont immxe9diatement tirxe9. Je nx92aisenti qux92une balle xe0 la main et lx92homme a commencxe9 xe0profxe9rer des injures. Le second est venu et mx92a frappxe9e surla txeate avec le fusil, je me suis xe9vanouie et jx92ai perdu consciencepuis la parole. Je suis restxe9e ainsi jusqux92xe0 dimanche quandnotre voisin est venu et mx92a secourue."
Madameel-Meri a perdu son pxe8re, trois frxe8res (11, 6 et 3 ans) etdeux sx9curs (18 mois et 9 mois).

[12.Le douzixe8me plaignant, Monsieur Akram Ahmad Hussein n'xe9taitpas xe0 Sabra et Chatila au moment
desfaits; cfr. infra, partie B.3. de cette plainte]

13.Bahija Zrein
"Nousxe9tions xe0 la maison et nous avons eu vent dx92un massacre, maisnous nx92y avons pas cru. Dans la nuit, deux jeunes gens sont venus cheznous et nous ont dit qux92il y avait un massacre dans le camp. Nous sommesalors sortis dehors pour voir ce qui se passait. Nous avons alors vu lesForces Libanaises debout dehors; ils nous ont appelxe9s, il y avaitbeaucoup de monde et nous les avons pris pour des Israxe9liens. Maisquand jx92ai entendu leur accent libanais, jx92ai fui, mais ils mx92ont poursuivieet nous ont arrxeatxe9s, jeunes gens, femmes et hommes. Tout celavers 5 heures du matin.
Ilsont investi la rxe9gion et ont emmenxe9 environ 18 jeunes gens,pendant qux92ils nous cantonnaient, femmes, hommes et enfants dans le camp.Jx92ai vu mes frxe8res et des enfants parmi les hommes qux92ils avaientemmenxe9s. Pendant que nous marchions, nous avons vu les morts tuxe9sxe0 la hache. Il y avait aussi les mxe9decins de lx92hxf4pitalGaza. Ils les ont alignxe9s et les ont abattus; puis ils se sont misxe0 tirer sur nous et ils ont tuxe9 un grand nombre de personnesparmi lesquels 18 fils de voisins. Pendant qux92ils tiraient, tout le campxe9tait encerclxe9 par des blindxe9s israxe9liens ettoutes les pelleteuses xe9taient israxe9liennes. Pendant ce temps,une patrouille israxe9lienne sx92est prxe9sentxe9e et nousa demandxe9 de nous rendre xe0 la Citxe9 Sportive. Les hommesy sont allxe9s, alors que nous, les femmes, avons xe9txe9emmenxe9es xe0 lx92ambassade du Koweit.
Cx92estcomme cela que nous les avons vu embarquer les jeunes gens dans les voitures.Parmi ces jeunes gens, mon frxe8re. Ils leur ont bandxe9 lesyeux, ils ont embarquxe9 mon frxe8re. Cx92est ainsi qux92il a disparuet que je ne lx92ai jamais revu."
Lefrxe8re de madame Zrein avait 22 ans au moment des faits.

14. Mohammed Ibrahim Faqih
"Cematin-lxe0, ils avaient commencxe9 les bombardements sur lesapproches des camps, dont Chatila, et des fusillades nourries se faisaiententendre. Le bombardement touchait les rues principales et nous ne savionspas quel en xe9tait le but. Cx92xe9tait incroyable. Nous ne pouvionspas non plus nous dxe9placer d’un endroit xe0 un autre ni nousenfouir en raison des obus et des tirs de mitraillettes.
Noussommes restxe9s xe0 la maison et soudain un obus s’est abattusur la maison de nos voisins, des xe9clats ont atteint mon fils xe0la poitrine et xe0 la jambe et nous l’avons transportxe9 xe0l’hxf4pital Akka. Mais ils ont refusxe9 de l’admettre en raisondu grand nombre de blessxe9s. Nous l’avons alors emmenxe9 xe0l’hxf4pital Gaza. Nous sommes restxe9s son frxe8re et moixe0 l’hxf4pital prxe8s de lui, mais le bombardement s’estintensifixe9 sur les camps de Chatila et Sabra. Une femme est venuenous dire qu’elle les a vus arriver; je me suis enfui mais j’ai vu commentils sont entrxe9s et ont emmenxe9 tous les blessxe9s etles malades. Je me suis donc enfui et je suis revenu aprxe8s troisheures. Ils avaient emmenxe9 plein de monde et il ne restait que monfils blessxe9. Je ne sais combien de personnes ils ont emmenxe9esvivantes.
Nousavons ensuite transportxe9 mon fils dans un hxf4pital de Hamraet le lendemain, j’ai su qu’ils xe9taient venus xe0 Sabra etqu’ils avaient emmenxe9 les filles. Et quand je suis revenu, j’aivu ma fille Fatima frappxe9e xe0 la hache, ainsi que ma petitefille. J’ai remarquxe9 qu’ils avaient creusxe9 une fosse dansle sol et qu’ils les avaient enterrxe9es vivantes dans la fosse. Lenourrisson avait xe9txe9 xe9gorgxe9. J’ai vu aussides gens tuxe9s et des femmes enceintes xe9ventrxe9es. Environtrente jeunes hommes ont xe9txe9 massacrxe9s prxe8sde notre maison, sans distinction entre Libanais et Palestiniens. Ils n’ontxe9pargnxe9 personne et ils ont tuxe9 tous ceux qu’ils ontcroisxe9s. Dans la maison de notre voisin Ali Salim Fayad, ils onttuxe9 sa femme et ses enfants.
Qu’estce que je peux dire, qu’est ce je peux raconter mon Dieu ? Ils avaientdxe9moli les boutiques dans la rue de Sabra et avaient creusxe9de grandes fosses oxf9 ils avaient enterrxe9 les victimes. J’aivu environ 400 cadavres d’enfants. Ils ont retournxe9 la terre etles ont enterrxe9s. Parmi les douze membres de la famille de nos voisins,onze ont xe9txe9 tuxe9s, un seul a rxe9chappxe9."
Lesdeux filles de Monsieur Faqih avaient 2,5 ans et 14 ans au moment des faits.

15.Mohammed Chawkat Abou Roudeina
"Jx92xe9tais xe0 la maison avec mon pxe8re, ma mxe8reet ma soeur. Quand les bombardements ont commencxe9, nous avons xe9txe9chez lx92oncle de mon pxe8re. Lxe0-bas les obus ont repris, etnous sommes rentrxe9s dans la chambre, les hommes restant au salon.Noussommes ensuite partis chez les voisins. Nous xe9tions prxe8sde 25 personnes ou plus. Un peu plus tard, nous avons entendu les crisdx92une fille blessxe9e au dos. Des hommes armxe9s se sont postxe9sdans le quartier. Nous avons alors entendu des tirs, des cris et des voixxe9tranges. Aida, ma cousine, est montxe9e au magasin et a allumxe9la lumixe8re. Un homme l’a engueulxe9e et ils lx92ont traxeenxe9epar les cheveux. Elle sx92est mise xe0 crier x93axefe papax94, puis savoix sx92est tue. Son pxe8re a voulu la suivre. Ils lx92ont immxe9diatementtuxe9. Et cx92est ainsi qux92ils ont compris que nous xe9tions xe0la maison. Ils sont alors descendus par le toit et sont rentrxe9sxe0 lx92xe9tage. Ils y ont tout cassxe9 et saccagxe9et nous les entendions sx92interpeller entre eux : George, Tonyx85 Et quandnous les entendions tout casser, nos voix sx92xe9levaient. Cx92est ainsiqux92ils ont su que nous xe9tions un xe9tage en dessous. Lx92un dx92euxest descendu et nous a vus. Il les a immxe9diatement prxe9venus.Ils sont tous venus chez nous. Mon pxe8re xe9tait assis sur unechaise, et dxe8s qux92il les a vus, il mx92a pris m’a embrassxe9,mx92a mis du parfum et a dit xe0 ma mxe8re prends bien soin desenfants. Le cousin de mon pxe8re a dit xe0 sa femme les enfantssont sous ta responsabilitxe9.
Jenx92oublie pas. A ce jour, cette image reste gravxe9e dans ma mxe9moire.

Ilsont ordonnxe9 aux hommes de se placer contre le mur. Ils nous ontfait sortir derrixe8re eux dans la rue. Arrivxe9 xe0 laporte, jx92ai levxe9 les yeux vers le ciel rouge, rouge tapissxe9dx92obus xe9claireurs. Arrivxe9s au dxe9but de la ruelle,nous avons entendu les tirs visant mon pxe8re et mon oncle, ainsique des cris. Nous avons marchxe9 quelques mxe8tres encadrxe9spar les gens armxe9s. Ma cousine a vu son pxe8re et sx92est misexe0 crier. Et moi jx92ai vu la voiture de mon pxe8re dans laquelleils xe9taient installxe9s aprxe8s lx92avoir ouverte. Cetteimage aussi est  gravxe9e dans ma mxe9moire, car jx92ai alorsdemandxe9 xe0 ma mxe8re ce qux92ils faisaient de la voiturede mon pxe8re, mais elle ne mx92a pas rxe9pondu. En marchant, nousvoyions les morts.
Ilsnous ont conduits xe0 la Citxe9 Sportive, et nous ont placxe9slxe0 bas dans une salle oxf9 se trouvaient une femme et ses enfants. Ils y amenaient des gens. Ils prenaient les uns en voiture et tuaient lesautres. A ce moment-lxe0, les chars israxe9liens xe9taientprxe9sents. Et soudain, une mine datant du dxe9but de lx92invasionisraxe9lienne a explosxe9. Ils ont pris la fuite, et nous aussi."
MonsieurAbou Roudeina a perdu son pxe8re, sa sx9cur (enceinte), son beau-frxe8reet trois autres membres de sa famille.

16.Fady Abdel Qader El Sakka
"Nous xe9tions restxe9s le vendredi xe0 la maison en nouscachant, croyant que les israxe9liens voulaient pxe9nxe9trerdans le camp. Nous sommes restxe9s toute la journxe9e de vendredixe0 la maison.
Lesamedi vers midi, alors que nous xe9tions encore xe0 la maison,nous avons vu les israxe9liens arriver chez nous xe0 la maison.Ils nous ont dit de sortir tous de chez nous. Jx92xe9tais un petit garxe7onde 6 ans xe0 lx92xe9poque. Nous sommes sortis et ils nous ont alorsemmenxe9s vers la rue du cxf4txe9 ouest. Mon pxe8reportait mon petit frxe8re;  ils lui ont demandxe9 de confierlx92enfant xe0 ma grand-mxe8re qui xe9tait aussi avec nous.Ils ont voulu emmener mon pxe8re et mon oncle; alors, ma grand-mxe8releur a demandxe9 oxf9 ils les emmenaient. Quelqux92un lui a rxe9ponduqux92ils reviendraient bientxf4t. Pendant que nous marchions sur la route,les morts jonchaient les rues et jx92ai vu comment ils traitaient les gens.Mon pxe8re et mon oncle ne sont plus rxe9apparus depuis ce jouroxf9 ils les ont emmenxe9s."
MonsieurEl Sakka a perdu son pxe8re et un de ses oncles.

17.Adnan Ali al-Mekdad
xabAux alentours de quinze heures, jeudi, aprxe8s la mort de Bachir,Sharon a effectuxe9  des dxe9placements inquixe9tants.Des hommes xe9trangers ont encerclxe9 la rxe9gion. Certainsl’ont su et ont fui. Ma mxe8re a vu les hommes armxe9s, leura prxe9parxe9 le thxe9 et leur a dit qux92elle xe9taitlibanaise. Ils lui ont dit qux92ils nx92en voulaient qux92aux palestiniens; etqux92xe9tant libanaise, elle pouvait rester dans la rxe9gion, personnene lx92importunerait, elle devait seulement garder ses papiers dx92identitxe9sur elle lors de ses dxe9placements.
Etlx92on sx92est mis xe0 la recherche des membres de la famille, jusqux92xe0ce que je la vois accrochxe9e xe0 un arbre. Puis on a entreprisalors de  ramasser les cadavres et de les enterrer xbb.
MonsieurAdnan Ali al-Mekdad a perdu son pxe8re, sa mxe8re, et plus dequarante membres de sa famille.

18.Amale Hussein
xabLe mercredi, les avions israxe9liens se sont mis xe0 planer au-dessusde la rxe9gion et les tirs et les bombardements ont commencxe9.Mes frxe8res et sx9curs ont eu peur. Ceux qui avaient peur sont descendusdans lx92abri xe0 cxf4txe9 de notre maison. Un groupe a doncdormi dans lx92abri et lx92autre xe0 la maison.  Les avions ont continuxe9xe0 planer. Il y en avait de plus en plus.  Mon neveu, xe2gxe9de 3 mois, qui xe9tait avec ma sx9cur dans lx92abri, a commencxe9xe0 pleurer. Il  voulait manger. Elle est sortie avec lui, accompagnxe9ede 4 personnes et ils sont tous venus xe0 la maison.  Dxe8squx92elle est entrxe9e, nous xe9tions alors jeudi, nous avons entendudes hurlements, les hurlements des enfants et des femmes dans lx92abri, qux92onvoit xe0 travers la fenxeatre de notre salle de bain. Tout desuite, les isrexe9liens et les phalangistes en armes ont envahi larxe9gion. Personne ne pouvait sortir de la maison. On nx92entendait que des cris dx92enfants et de femmes. Ils ont commencxe9 xe0 tuerles gens. Nous sommes restxe9s xe0 la maison, nous avons ouvertles portes et nous sommes rentrxe9s tous xe0 la salle de bainavec mon petit neveu. On lui avait bandxe9 sa bouche de peur qux92ilsnx92entendent sa voix et qux92ils ne viennent nous tuer.  Nous sommesrestxe9s dans la salle de bain, ils sont rentrxe9s, ont fouillxe9la maison mais ne nous ont pas trouvxe9s. Nous entendions les criset le massacre par la fenxeatre de la salle de bain. Cx92est comme xe7aque nous avons su qux92ils xe9taient entrxe9s dans lx92abri et avaientpris tous ceux qui sx92y trouvaient, y compris mes parents.  Le samedi,nous nous sommes xe9chappxe9s vers lx92intxe9rieur du camp.Par la suite ma mxe8re est retournxe9e voir mes frxe8resmais elle ne les a pas reconnus tellement ils xe9taient dxe9figurxe9s.Tout ce que nous avons su cx92est qux92ils les ont enterrxe9s dans latombe commune. Mon pxe8re a xe9duquxe9 lx92enfant qui a survxe9cu (le neveu de mon pxe8re) qui lx92appelle papa xbb.
MadameAmal Hussein a perdu un frxe8re, deux sx9curs, et plusieurs autres parents.

19.Noufa Ahmad el-Khatib
xabDeux jours avant le massacre, les israxe9liens sont rentrxe9schez nous dans la rxe9gion. Ils sont venus, nous ont pris et nousont alignxe9s et ensuite ils nous ont libxe9rxe9s. Le lendemainils se sont retirxe9s et ont xe9txe9 dans un hxf4pital. Nous nous sommes enfuis et le lendemain jx92ai appris qux92il y avait un massacreet le troisixe8me jour on mx92a racontxe9 ce massacre.  Jx92aixe9txe9 xe0 Chatila, jx92ai vu les victimes et jx92ai commencxe9xe0 rechercher mes parents.  Jx92ai vu ma mxe8re morte, jelx92ai vue et je lx92ai reconnue, jx92ai vu toutes les victimes, les tuxe9set ceux qui xe9taient toujours contre les murs xbb.
MadameNoufa Ahmad el-Khatib a perdu sa mxe8re, sa sx9cur, et plusieurs autresproches parents.

20.Ali Salim Fayad
xabNous xe9tions xe0 la maison et nous avions du monde. Il y a avaitune voiture en travers du chemin et nous avons xe9txe9 pour ladxe9placer. En revenant des gens armxe9s se tenaient devant lamaison, ce jeudi-lxe0. Ils ont ordonnxe9 de sxe9parer leshommes, les femmes et les enfants. Ils ont alignxe9 les hommes contrele mur ainsi que notre voisin palestinien et sa famille et ils les ontfusillxe9s. Les femmes et les enfants xe9taient abattus dansla rue. Avant de tirer, ils demandaient les cartes d’identitxe9 etles gardaient. Les Phalangistes fouillaient les maison et les israxe9liensles protxe9geaient avec leurs chars et leurs bombes xe9clairantes.Quand ils nous ont fusillxe9s j’ai xe9txe9 touchxe9au dos, xe0 la cuisse et xe0 la main. La nuit xe9tait illuminxe9epar les bombes xe9clairantes.
Jesuis restxe9 xe9tendu par terre. J’ai appelxe9 plus tardquelqu’un qui passait et lui ai demandxe9 d’appeler une ambulance.Peu aprxe8s ma fille est venue et m’a transportxe9 xe0 l’hxf4pitalde Akka.
Lelendemain les phalangistes sont venus xe0 l’hxf4pital et m’ontdemandxe9 de mon fils qui xe9tait dans la chambre xe0 cxf4txe9.Il y avait des blessxe9s palestiniens qu’ils ont emmenxe9s. Jeles ai vus traxeener un blessxe9 de son lit et le frapper avecune hache sur la txeate. Il xe9tait jeune, ils l’ont tuxe9xbb.
MonsieurAli Salim Fayad a perdu sa femme, ses deux filles, son fils, sa belle-sx9cur.

21.Ahmad Ali el-Khatib
xabCx92xe9tait le jeudi entre cinq et six heures. Nous xe9tions dansla rxe9gion et il y a eu des fusillades.  Un jeune homme de notrerxe9gion a xe9txe9 blessxe9. Nous lx92avons emmenxe9xe0 lx92hxf4pital de Gaza. Pendant ce temps le massacre a eu lieu,nous avons alors essayxe9 de retourner mais la route a xe9txe9fermxe9e, je suis restxe9 trois jours en dehors de la maisonxbb.
MonsieurAhmad Ali el-Khatib a perdu son pxe8re, sa mxe8re, quatre frxe8res,trois sx9curs, et sa grand-mxe8re.

22.Nazek Abdel-Rahman al-Jammal
xabMon fils axeenxe9 est parti faire dxe9marrer la voiture pourque nous nous enfuyons, ils sont venus et lx92ont arrxeatxe9 surla place Sabra. Le second fils xe9tait parti chercher du pain et dela nourriture, nous xe9tions xe0 la maison, les israxe9lienset les phalangistes nous ont emmenxe9s de la maison, et nous ont faitmarcher en rang xe0 Sabra. En marchant, jx92ai vu mon fils axeenxe9marcher dans une file et mes sx9curs ont aussi vu mon autre fils. Ils nousont fait marcher jusqux92xe0 lx92ambassade du Koweit, lxe0 bas ilsont dit : les femmes xe0 la maison. Il y a eu une explosion et lesgens ont couru, en rentrant jx92ai vu les morts des deux cxf4txe9sde la rue, des femmes et des vieillards. Ils avaient minxe9 les cadavreset les enfants xe9taient morts. Je suis revenue xe0 la maisonet les enfants ne sont pas rentrxe9s. Jx92ai passxe9 quatre joursxe0 chercher les enfants, et mon frxe8re a amenxe9 mon plusjeune fils tuxe9, mon axeenxe9 je lx92ai vu dans la fosse mortxbb.
MadameNazek Abdel-Rahman al-Jammal a perdu ses deux fils, 22 et 20 ans.

B.2.Txe9moins , survivants de Sabra et Chatila

Outreleur propres dxe9clarations, les plaignants produisent une sxe9riede txe9moignages dx92autres survivants du massacre.

1.Mohammed Raad
"Mercredi nous xe9tions xe0 la maison attendant de la visite.Jx92ai xe9txe9 xe0 Sabra, les routes xe9taient dxe9sertes.Arrivxe9 au cafxe9 de Ali Hender, jx92ai rencontrxe9 de jeuneshommes qui mx92ont appelxe9 et demandxe9 si je savais. Jx92ai ditnon. Ils ont dit que les israxe9liens xe9taient rentrxe9savec les Phalangistes et qux92ils dxe9truisaient. Je suis rentrxe9directement xe0 la maison, pris ma femme et nous sommes partis chezson frxe8re. Nous lui avons dit: x93Abou Souheil, allons nous en dx92icix94.Il a rxe9pondu: x93Nous sommes libanais, ils ne nous importuneront pasx94.Jx92ai xe9txe9 chez un autre parent et lui ai dit: laisse tes enfantset va-t-en. Il mx92a traitxe9 de lxe2che. Nous nous sommes mis xe0marcher ma femme et moi jusqux92arriver au pont de lx92axe9roport. Etlxe0 bas jx92ai vu les israxe9liens encerclant la rxe9gion.Un militaire israxe9lien mx92a engueulxe9. Et les israxe9liensse sont mis xe0 me demander, dx92oxf9 je venais et oxf9 jepartais; puis ils ont dit xe0 mon xe9pouse ainsi qux92xe0une autre femme qui passait de rester lxe0 oxf9 elles xe9taientalors qux92ils mx92ont ordonnxe9 de les suivre et de me mettre prxe8sdu mont. Mais moi jx92ai xe9txe9 directement derrixe8re HaratHoreik et nous nous sommes enfuis xe0 Ghobeireh.
Samedije suis retournxe9 voir mes proches.  Comment te raconter, lesgens xe9taient sur leurs dos, noirs. Jx92ai retrouvxe9 mon beau-frxe8retuxe9, frappxe9 xe0 la txeate avec une hache, nous avonsretrouvxe9  trente trois autres membres de la famille tuxe9s."

2.Jamilxe9 Mohammad Khalifxe9
"Le Jeudi vers 16 heures, ils xe9taient au Horch, et nous savions qux92ily avait un massacre, mais nous savions aussi que les Israxe9liensse trouvaient dans la Citxe9 Sportive; on nous a nxe9anmoinsdemandxe9 de ne rien faire.
Unpeu plus tard, les bombardements se sont intensifixe9s et nous avonspensxe9 que xe7a se calmerait bientxf4t.

Noussommes allxe9s nous abriter chez nos voisins. En regardant vers laCitxe9, nous avons vu des centaines dx92xe9lxe9ments armxe9sdescendre de la Citxe9 et en quelques instants, ils se sont retrouvxe9sdevant la maison xe0 lx92intxe9rieur de laquelle il y avait beaucoupde monde. Nous nous sommes mis xe0 crier en disant que les Israxe9liensnous avaient attaquxe9s. Quand ils se sont retrouvxe9s devantla maison, ils se sont mis xe0 nous insulter, xe0 nous blasphxe9mer; alors le fils des voisins leur a fermxe9 la porte au nez et nous avonsfui par une autre porte pour aller nous cacher dans lx92abri qui xe9taitplein de monde.
LesIsraxe9liens et les Phalangistes sont revenus un peu plus tard etnous ont demandxe9 par haut-parleur de nous rendre en nous promettantla vie sauve si nous sortions des abris. Nous avons alors brandi un drapeaublanc et quand nous sommes sortis de lx92abri, mon pxe8re a dit quenous nx92aurions pas la vie sauve et qux92ils allaient nous tuer. Je lui aidit de ne pas avoir peur et de venir avec nous. Ils nous ont alors tousentraxeenxe9s, femmes, enfants et hommes; mon pxe8re a essayxe9de sx92enfuir,  ils l’ont abattu devant ma mxe8re et ma petitesoeur. Ils nous ont tous fait marcher; il y avait avec nous notre voisineblessxe9e, portant ses intestins et souffrant dx92une hxe9morragie.Nous nous sommes enfuies, elle et moi, xe0 lx92intxe9rieur du campde Chatila et de lxe0 nous nous sommes rxe9fugixe9es xe0lx92hxf4pital Gaza. Quand ils sont arrivxe9s xe0 proximitxe9de lx92hxf4pital Gaza, nous nous sommes xe0 nouveau enfuies.
Quandle massacre sx92est terminxe9, nous sommes revenues et nous avons vules cadavres et les morts parmi lesquels le fils de nos voisins, Samir, assassinxe9. Et sous les cadavres, ils avaient placxe9 des bombespixe9gxe9es."

3.Chahira Abou Roudeina
"Jeudi15 septembre, aprxe8s le coucher du soleil, lx92aviation israxe9liennea effectuxe9 des raids (fictifs) sur nous. Ma maison se situait dansle quartier ouest du camp, et lorsque les bombardements ont commencxe9xe0 se rapprocher, nous sommes descendus, mon mari, mes enfants etmoi, chez mes parents qui habitaient xe0 lx92entrxe9e du camp,pour savoir oxf9 ils voulaient partir. Mais nous sommes tous restxe9schez mes parents, jusqux92xe0 dix-neuf heures, heure xe0 laquelle,voyant que les bombardements continuaient de se renforcer, ma soeur estsortie voir ce qui se passait xe0 lx92extxe9rieur. Ils ont immxe9diatementtirxe9 sur elle. Elle a crixe9 x93papax94 , et nx92est pas revenue.Entendant ce cri, mon pxe8re est sorti, lx92a vue et a dit: la petiteest morte. Puis ils ont tirxe9 sur lui, et il est tombxe9. Toutle camp xe9tait xe9clairxe9 par les obus lumineux , et personnede nous ne pouvait plus sortir. Nous sommes ainsi restxe9s cloxeetrxe9sjusqux92xe0 deux heures du matin. Puis nous avons compris qux92il y avaiteu un massacre .
Lesbruits des tueries et les cris nous ont accompagnxe9s jusqux92xe0lx92aube. A cinq heures du matin, ils sont descendus par le toit, et soudainnous les avons retrouvxe9s sur les escaliers en face de la porte dela chambre oxf9 nous xe9tions. A peu prxe8s 15 hommes armxe9sse sont postxe9s aux fenxeatres, et quatre dx92entre eux sont rentrxe9s.Les petits ont crixe9 et pleurxe9, et nous autres les femmesavons joint nos cris aux leurs. Ils ont placxe9 les hommes contrele mur, mon mari, mon cousin paternel  et mon frxe8re et lesont criblxe9s de balles devant nous. Ils sont tombxe9s. Ils nousont fait sortir et nous ont xe0 notre tour placxe9s contre lemur, voulant aussi nous cribler de balles. Mais ils se sont disputxe9spour dxe9signer la personne qui allait tirer en premier. Puis ilsnous ont pris xe0 la Citxe9 Sportive, et nous ont conduits dansune salle remplie de femmes, dx92hommes et dx92enfants. Tout en gardant cettesalle, ils aiguisaient leurs haches et prxe9paraient leurs pistolets.C’xe9tait vendredi, vers cinq heures du matin. A midi, ils ont ramenxe9des jeunes gens et des femmes de la maison de repos, ainsi que des personnesde lx92ambassade koweitienne. Il y avait au sein de la Citxe9 Sportivedes mines datant du dxe9but de lx92invasion israxe9lienne. Unemine a explosxe9. Des gens se sont alors enfuis et nous en avons faitpartie.
Quedire ? Lorsque nous xe9tions dans la Citxe9 Sportive, ce sontles Israxe9liens qui assuraient la protection des phalangistes, etles chars israxe9liens y xe9taient postxe9s. De mxeamece sont les israxe9liens qui criaient dans les hauts parleurs x93rendezvous, vous aurez la vie sauvex94.

4.Hamad Mohammad Chamas
xabMercredi, quand lx92armxe9e israxe9lienne est arrivxe9e avecses chars dans la Citxe9 Sportive, et qux92on a su que les israxe9liensy xe9taient, jx92y suis allxe9 avec un ami, et nous leur avons demandxe9 ce qui se passait.
Ilsmx92ont demandxe9 si jx92xe9tais un terroriste, jx92ai rxe9pondupar la nxe9gative. Ils nous ont alors dit, restez xe0 la maison,il n’y a rien. Je suis rentrxe9 chez moi. C’xe9tait  le15 septembre.
Jeudi16 septembre, je parlais avec Abou Merhef et Abou Nabil, quand, soudain,nous entendons le bruit des bombes qui tombent sur les maisons, et descris de blessxe9s. Nous avons alors accouru pour aider les blessxe9s,les conduisant aux hxf4pitaux de Acca et de Gaza. Aprxe8s, jx92aiproposxe9 xe0 mon pxe8re de descendre xe0 lx92abri. Lebombardement allait en augmentant, et nous sommes descendus xe0 lx92abri.Les enfants avaient soif. Jx92ai xe9txe9 pour ramener de lx92eauet des couvertures. Mon frxe8re xe9tait alors absent depuis 15jours de la maison, car il xe9tait employxe9. Il est venu, ets’est mis avec nous xe0 la porte de lx92abri. Et soudain, on voit lesisraxe9liens et les phalangistes sur nous, profxe9rant des injureset de sales propos. Ils nous ont dit de sortir. Nous sommes sortis. Ilsnous ont placxe9s contre le mur et ont dxe9signxe9 AbouMerhef, il avait dans sa poche 500 livres. Abou Merhef leur a dit prenez250 livres et laissez-moi 250, pour mes enfants. Quand ils l’ont entendu,ils ont immxe9diatement tirxe9 sur les hommes. Jx92ai xe9txe9touchxe9 et fait semblant dx92xeatre mort. Trois ou quatre autressont tombxe9s sur moi. Eux xe9taient morts: Abou Hussein el Bourgi,Kassem el Bourgi et Abou Nabil et Ali Mehanna. Je me souviens que ce derniera survxe9cu xe0 ses blessures au moins une heure, quand il arepris conscience, il sx92est mis xe0 appeler au secours et xe0demander si quelqux92un xe9tait encore conscient ou en vie. Je lui airxe9pondu: moi. Il m’a dit: qui. J’ai dit: Hamad. Il mx92a dit: pitixe9Hamad, je suis blessxe9 xe0 lx92estomac et xe0 la main. Ilmx92a dit, salue ma mxe8re, ma soeur et tel et tel et dis-dire Ali lessalue. Je lui ai dit, comment sais-tu que je vais rester en vie ? Je luiai dit: y a-t-il encore quelqu’un de vivant prxe8s de toi. Il s’estassis, moi jx92xe9tais toujours allongxe9. Un peu plus tard, ilssont revenus et ont dit xe0 Ali: tu appelles encore ? Ils lx92ont insultxe9et lui ont donnxe9 un coup xe0 la txeate. Mais il sx92est relevxe9et leur a dit: c’est comme xe7a que vous nous traitez, fils de chiens,car on pensait qu’ ils ne devaient pas sx92attaquer aux libanais.  Ilsse sont alors remis xe0 la txe2che. 5, 6 fois. Ils ont tirxe9,pour s’assurer que tous xe9taient morts. Ils ont pointxe9 lefusil sur ma cuisse et ont tirxe9. Et cx92est ainsi qux92ils revenaientsx92assurer que tous xe9taient morts. Vers cinq heures du matin, jx92aiessayxe9 de me tirer de lxe0 oxf9 jx92xe9tais. Il y avaitun mur prxe8s de moi. Jx92ai traversxe9 la route et entendu lebruit des chars.  Je suis alors rentrxe9 me cacher dans la maisonde Osman Houhou qui xe9tait dxe9truite. Vers midi, je suis passxe9entre la ruelle et la maison. Soudain jx92entends un microphone israxe9liendire: rends-tes armes, tu auras la vie sauve ainsi que ta famille.
Jx92aiessayxe9 de gravir la pente afin de me rendre comme ils disaient,quand jx92y xe9tais presque parvenu, jx92ai regardxe9 et je les aivu placer les hommes dx92un cxf4txe9 et les femmes de lx92autre. Jeles ai vus ensuite les fusiller. Cx92est la raison pour laquelle je suisretournxe9 me cacher dans la maison que jx92avais quittxe9e unpeu plus txf4t. Jx92y suis restxe9 jusqux92au soir. Ils xe9taientassis autour dx92une table et buvaient de lx92alcool. Seul un mur me sxe9paraitdx92eux. Le mur xe9tait fissurxe9, je voyais ce qui se passait.Ils se disaient: ne laisse rien qui bouge.
Jesuis ainsi restxe9 endormi dans la maison jusqux92xe0 samedi matin,10 heures. Jx92ai perdu espoir, et nx92en pouvant plus, jx92ai dxe9cidxe9de sortir, mxeame si je devais xeatre tuxe9. Jx92ai essayxe9de retourner xe0 notre maison, mais je lx92ai retrouvxe9e dxe9truite.Je nx92arrivais pas xe0 marcher xe0 cause des morts qui jonchaientla route. Et chaque fois que ma main en touchait un, cx92est sa chair queje retrouvais entre les doigts.
Jx92aivu Oum Bachir assassinxe9e avec ses 7 enfants. Elle xe9tait commeendormie avec ses sept enfants autour. Je suis retournxe9 de la maisonet me suis assis avec les morts. La fille Makdad est venue appeler le secourspopulaire, et cx92est ainsi qux92ils mx92ont pris xe0 lx92hopital xbb.

5.Milaneh Boutros
xabNous xe9tions xe0 la maison ce jeudi-lxe0. Il y a eu desbombardements et nous sous sommes abritxe9s. L’endroit xe9taitbondxe9, femmes, enfants et hommes.
Peuaprxe8s, un sudiste du camp de Rachidiyyxe9 je crois est venuemmener sa famille. Le frxe8re de Mohammad Chamas est venu aussi luiproposant de s’en aller. Mais Mohammad a refusxe9 et nous sommes restxe9sdans l’abri. J’ai portxe9 ma fille de deux ans et je suis sortie.J’ai vu des gens armxe9s et des soldats israxe9liens appelerles gens.
Jesuis sortie la premixe8re, croyant qu’ils xe9taient lxe0pour nous protxe9ger. Je lui ai dit: vous xeates venu nous protxe9ger.x93Tais-toix94, et il a commencxe9 xe0 insulter et xe0 invectiver.x93Tais-toi Vous vous faites passer pour des libanais maintenant ?x93 Je luiai dit que jx92xe9tais de Zghorta et que mon mari xe9tait libanais.Ils nous ont emmenxe9s. Je portais une de mes filles, la seconde metenait la main et les autres enfants se cramponnaient xe0 mes habits.Nous avons enjambxe9 les cadavres. L’endroit xe9tait illuminxe9comme en plein jour par les bombes xe9clairantes. Arrivxe9s xe0l’ambassade koweitienne, ils ont pris Ali, le neveu de mon mari et nousont embarquxe9s dans des camions. Nous nous sommes dirigxe9svers Dora puis vers Bickfaya. Lxe0 une femme se tenait sur la vxe9randaet a dit: vous m’amenez des femmes je veux des hommes.  Nous avionsavec nous un petit garxe7on de 13 ans, Ali Zayyoun, tapi dans un coindu bus. Dxe8s qu’ils l’ont vu, ils l’ont pris et l’ont tuxe9.Puis ils nous ont emmenxe9s xe0 Ouzai. Le lendemain ils nousont demandxe9 de regagner nos maisons. Il y avait partout des patrouillesisraxe9liennes et des barrages phalangistes Le sol xe9tait jonchxe9de cadavres. A la porte de l’abri, j’ai vu mon mari, mon fils et d’autrespersonnes assassinxe9es. Un autre cadavre avait xe9txe9jetxe9 sur celui de mon fils qui avait xe9txe9 tuxe9par un coup de hache sur la txeate xbb.

6.Najib Abd-el-Rahman Al-Khatib
xabAvant d’entrer chez nous, les Israxe9liens se sont mis xe0 lancerdes bombes xe9clairantes. Quand les bombardements se sont rapprochxe9s,mon pxe8re nous a emmenxe9s xe0 l’abri jusqu’xe0 ceque les bombardements se calment un peu.
Noussommes allxe9s xe0 l’hxf4pital Akka oxf9 nous avonsdormi une nuit. Mais vers 5 heures du matin, ils ont pxe9nxe9trxe9xe0 l’hxf4pital et nous avons encore fui. Le samedi, je suis revenuxe0 la maison rxe9cupxe9rer quelques affaires. Que de mortsj’ai vu tous par terre et j’ai vu les Israxe9liens et les Phalangistespasser xe0 cxf4txe9. Je suis revenu en arrixe8re etje suis entrxe9 directement dans le jardin de notre maison, et c’estalors que j’ai vu mon pxe8re mort. Je suis allxe9 xe0 lamaison, il y avait un bassin. Le bassin xe9tait rempli de txeatesde gens. Je me suis enfui xbb.

Lesplaignants produisent xe9galement des txe9moignages de survivantsqui ont xe9txe9 actxe9s par des journalistes, et des rxe9citsdx92observateurs, notamment :

7.Ellen SIEGEL, de nationalitxe9 E.U., infirmixe8re xe0Beyrouth en 1982, rxe9side actuellement xe0 Washington D.C. (U.S.A.)

8.Robert FISK, de nationalitxe9 britannique, journaliste, un despremiers journalistes qui a visitxe9 les camps aprxe8s le massacre

9.Nabil AHMED, survivant, rxe9side actuellement xe0 WashingtonD.C.

10.Jean GENET, de nationalitxe9 franxe7aise, poxe8te etdramaturge, a visitxe9 les camps immxe9diatement aprxe8sle massacre

11.Dr. Swee CHAL ANG, de nationalitxe9 singapourienne, mxe9decinxe0 lx92hxf4pital de Gaza xe0 Sabra au moment du massacre

12.Dr. Per MIEHLUMSHAGEN, de nationalitxe9 norvxe9gienne, idem

13.Dr. Ben ALOFS, de nationalitxe9 nxe9erlandaise, actuellementrxe9sident en Grande Bretagne, infirmier xe0 lx92hxf4pitalde Gaza xe0 Sabra au moment du massacre.

14.Dr. David GREY, nationalitxe9 anglaise, actuellement rxe9sidenten Grand Bretagne, docteur xe0 l’hxf4pital de Gaza xe0 Sabraau moment du massacre (Dr.Grey xe9tait un des trois mxe9dicinsqui sont retournxe9s xe0 lx92hxf4pital aprxe8s lx92xe9vacuationinitiale et avec un x91laissez-passerx92 officiel de lx92armxe9e israxe9lienne).

B.3.Autres plaignants

12.Akram Ahmad Hussein

MonsieurHussein xe9tait xe0 Tripoli au moment des faits.  Il a perdu toute sa famille : sa mxe8re, cinq frxe8res (17, 13,12, 11 et 11 ans), et deux sx9curs (10 et 9 ans).

II.QUALIFICATION LEGALE DES FAITS

A.CRIME DE GENOCIDE

A lx92occasiondu massacre de Sabra et de Chatila, le Conseil de Sxe9curitxe9a adoptxe9 en date du 19 septembre 1982 une Rxe9solution 521(1982), qui notamment :
"Condamnele massacre criminel de citoyens palestiniens xe0 Beyrouth"

Le16 dxe9cembre 1982, l’Assemblxe9e Gxe9nxe9rale desNations Unies a adoptxe9, avec une majoritxe9 xe9crasante, la rxe9solution suivante (37/123 D) :

"L’assemblxe9egxe9nxe9rale,
Rappelantsa rxe9solution 95(I) du 11 dxe9cembre 1946.
Rappelantxe9galement sa rxe9solution 96 (I) du 11 dxe9cembre 1946,dans laquelle elle a notamment affirmxe9 que le gxe9nocide estun crime de droit des gens que le monde civilisxe9 condamne et pourlequel les auteurs principaux et leurs complices, qu’ils soient des personnesprivxe9es, des fonctionnaires ou des hommes d’Etat, doivent xeatrepunis, qu’ils agissent pour des raisons raciales, religieuses, politiquesou pour d’autres motifs.
Serxe9fxe9rant aux dispositions de la Convention pour la prxe9ventionet la rxe9pression du crime de gxe9nocide, adoptxe9e parl’Assemblxe9e gxe9nxe9rale le 9 dxe9cembre 1948. Rappelantles dispositions pertinentes de la Convention de Genxe8ve relativexe0 la protection des personnes civiles en temps de guerre, du 12aoxfbt 1949.
Bouleversxe9epar le massacre massif de civils palestiniens dans les camps de rxe9fugixe9sde Sabra et de Chatila, situxe9s xe0 Beyrouth.
Prenantacte de l’indignation et de la condamnation universelles suscitxe9espar le massacre.
Rappelantsa rxe9solution ES-7/9 du 24 septembre 1982.
1.Condamne dans les termes les plus xe9nergiques le massacre massifde civils palestiniens dans les camps de rxe9fugixe9s de Sabraet de Chatila
2.Dxe9cide que le massacre a xe9txe9 un acte de gxe9nocide."
Cetteconclusion mxe9rite d’xeatre approuvxe9e.   Eneffet, lx92art. 2 de la Convention du 9 dxe9cembre 1948 sur le gxe9nocide,approuvxe9e par la loi du 26 juin 1951 , dxe9finit ainsi : xabx85Le crime de gxe9nocide sx92entend de lx92un des actes ci-aprxe8s,commis dans lx92intention de dxe9truire, en tout ou en partie, un groupenational, ethnique, racial ou religieux comme tel : 1xb0 meurtre de membresdu groupe;  2xb0 atteinte grave xe0 lx92intxe9gritxe9physique ou mentale de membres du groupex85 xbb

Ledossier dxe9montre que l’attaque contre les rxe9fugixe9sdes quartiers Sabra et Chatila reposait sur une haine profonde, ethniquexe0 lx92xe9gard des Palestiniens, xe0 cause de leur originenationale .

L’intentionde leur nuire xe9tait clairement animxe9e par le fait qu’ilsxe9taient Palestiniens.  Dans le livre du journaliste amxe9ricainThomas Friedman, qui xe9tait l’un des premiers txe9moins du massacre,ce dernier xe9crit:

x93Afterward,the Israeli soldier would claim they did not know what was happening inthe camps. They did not hear the screams and shouts of people being massacred.They did not see wanton murder of innocents through their telescopic binoculars.Had they seen, they would have stopped it immediately.
Allof this is true. The Israeli soldiers did not see innocent civilians beingmassacred and they did not hear the screams of innocent children goingto their graves. What they saw was x93terrorist infestationx94 being x93moppedupx94 and x93terrorist nursesx94 scurrying about and x93terrorist teenagersx94 tryingto defend them, and what they heard were x93terrorist womenx94 screaming. Inthe Israeli psyche you donx92t come to rescue of x93terroristsx94. There is nosuch thing as x93terroristsx94 being massacred.
ManyIsraelis had so dehumanized the Palestinians in their own minds and hadso intimately equated the words x93Palestinianx94, x93PLOx94, and x93terroristsx94on their radio and television for so long, actually referring to x93terroristtanksx94 and terrorist hospitalsx94, and they simply lost track of the distinctionbetween Palestian fighters and Palestinian civilians, combatants and noncombatants.The Kahan Commision, the Israeli government inquiry board that later investigatedthe events in Sabra and Shatila, uncovered repeated instances within thefirst hours of the massacre in which Israeli officers overheard Phalangistsreferring to the killing of Palestinian civilians. Some Israeli officerseven conveyed this information to their superiors, but they did not respond.The most egregious case was when, two hours after the operation began onThursday evening, the commander of the Israeli troops around Sabra andShatila, Brigadier General Amos Yaron, was informed by an intelligenceofficer that a Phalangist militiaman within the camp had radioed the Phalangistofficer responsible for liaison with Israeli troops and told him that hewas holding forty-five Palestinians. He asked for orders on what to dowith them. The liaison officerx92s reply was x94Do the will of God.x94 Even uponhearing such a report, Yaron did not halt the operation. x94

Cettex93dxe9monisationx93 collective des Palestiniens, ainsi que M. Friedmanla qualifie, se retrouve dans le livre autobiographique d’ Ariel Sharonintitulxe9 Warrior: l’objectif de l’attaque contre Sabra et Chatilaxe9tait de "nettoyer Beyrouth-ouest de lx92OLP".  Dans un autrepassage du mxeame livre, M. Sharon explique l’objectif de l’invasiondu Liban dans les termes suivants : "Any effective approach (…) wouldhave to look not just at specific local targets but at the entire PLO militaryand political infrastructure in Lebanon.   And this, whetherwe liked it or not, would force us to take into account the entire Lebanesetangle."

Ellecorrespond d’ailleurs xe0 des propos cxe9lxe8bres profxe9rxe9spar le premier ministre israxe9lien de l’xe9poque, se rxe9fxe9rantaux Palestiniens comme des x93two-legged animalsx93 et xe0 ceux de RafaelEitan, l’un des responsables du massacre identifixe9s par la CommissionKahan, qui aurait parlxe9 des Palestiniens comme des x93drugged cockroachesx93.

Ausside la part des exxe9cutants du massacre, la haine envers les Palestiniensen tant que groupe national ressort clairement de plusieurs txe9moignagesdes plaignants et survivants. S’il est vrai qu’un grand nombre de libanaisa xe9galement xe9txe9 tuxe9, l’instigation ethniquese manifestait dans une soi-disant distinction entre Libanais et Palestiniens.Monsieur Adnan Ali Mekdad parle de l’entrevue de sa mxe8re avec lestortionnaires dans ce sens: x93 Ma mxe8re a vu les hommes armxe9s,leur a prxe9parxe9 le thxe9 et leur a dit qux92elle xe9taitlibanaise. Ils lui ont dit reste ici, ils ont dit qux92ils nx92en voulaientqux92aux palestiniens; et qux92xe9tant libanaise, elle pouvait resterdans la rxe9gion, personne ne lx92importunerait, elle devait seulementgarder ses papiers dx92identitxe9 sur elle lors de ses dxe9placements.x93Elle n’a pas survxe9cu au massacre.

C’estaussi dans ce sens qu’il faut entendre le txe9moignage de MohammedIbrahim Faqih: x93Environ trente jeunes hommes ont xe9txe9 massacrxe9sprxe8s de notre maison, sans distinction entre Libanais et Palestiniens.Ils n’ont xe9pargnxe9 personne et ils ont tuxe9 tous ceuxqu’ils ont croisxe9s. Dans la maison de notre voisin Ali Salim Fayad,ils ont tuxe9 sa femme et ses enfants.x93

Lahaine des Palestiniens, en tant que groupe ethnique,  tant du Commandementmilitaire israxe9lien que des principaux exxe9cutants phalangistes,explique le phxe9nomxe8ne, rapportxe9 par plusieurs journalistes,dont Thomas Friedman:

x93TheIsraelis had so demonized Sabra and Shatila as nests of Palestinian terrorismand nothing more that they didn’t even know that probably one quarter ofthe Sabra and Shatila neighborhoods was inhabited by poor Lebanese Shiiteswho had come to Beirut from the countrysidex85 A picture in the As-Safirpaper the day after the massacre was exposed captured the blind tribalrage of the Phalangists who tore through the camps. The picture, whichoccupied most of the top of the front page, consisted of a single hand.The fingers of this hand were locked around an identity card that couldeasily be read. The card belonged to Ilham Dahir Mikdaad, age thirty-two.She was a Shiite woman whose entire family, estimated to be forty individuals,was wiped out by the Phalangists. Her body was found lying on the mainstreet in Shatila, with a row of bullets running across her breasts. Itwas clear what happened: she must have been holding up her identity cardto a Phalangist, trying to tell him that she was a Lebanese Muslim, nota Palestinian, when he emptied his bullet clip into her chest.x94

Cesconclusions sont soutenues par des propos notoires repris dans les grandesenquxeates et reportages de l’xe9poque sur la dimension collectivedu massacre, hommes, femmes et enfants, et la vindicte particulixe8recontre les femmes enceintes (par exemple les txe9moignages de MohammedIbrahim Faqih, et de Chawkat Abou Roudeina), et les bxe9bxe9s. De ces nombreux rapports et txe9moignages, nous retiendrons celuiqui mentionne le bxe9bxe9 qui est pixe9tinxe9 xe0mort,  les propos du lieutenant Avi Grabowski, prxe9sent durantles massacres et qui est ignorxe9 de ses supxe9rieurs xe0qui il rapporte les massacres qu’il a vus,  et surtout, la confirmationde la connivence entre les mobiles des tueurs et ceux du Ministre de laDxe9fense israxe9lien:

x93Atone point,  Sharon began to stress the need to destroy whatever wasleft of the PLO’s infrastructure in West Beirut and to point out the dangerof letting terrorists remain free in the city: x93I don’t want a single oneof them left !x93 is how he was quoted in one of the transcripts of the session.
x93Howdo you single them out ?x93 Hobeika asked.
Itwas an odd question for a high-ranking officer in a militia known for itstalent at ferreting out terrorists, and Sharon decided to evade it. x93Ix92moff to Bekfaya nowx94, was his reply. x93Wex92ll discuss that at a more restrictedsessionx94.

Surcette note que les auteurs israxe9liens qualifient de x93sinistrex93,il faut finalement ajouter que, dans la jurisprudence du TPIY , "l’intentionspxe9cifique au crime de gxe9nocide n’a pas xe0 xeatreclairement exprimxe9e.  (…) elle peut xeatre infxe9rxe9ed’un certain nombre d’xe9lxe9ments, tels la doctrine gxe9nxe9raledu projet politique (…) ou la rxe9pxe9tition d’actes de destructiondiscriminatoires (ou) la perpxe9tration d’actes portant atteinte aufondement du groupe" .   Dans l’affaire Akayesu, le tribunalavait conclu que "Cette intention peut se dxe9duire d’un certain nombred’xe9lxe9ments de fait, s’agissant du gxe9nocide, du crimecontre l’humanitxe9 et des crimes de guerre, par exemple de leur caractxe8remassif et/ou systxe9matique ou encore de leur atrocitxe9 (…)x93

Enconclusion, tous les xe9lxe9ments constitutifs du crime de gxe9nocide,tel que dxe9fini dans la Convention de 1948 et tel que repris dansle Statut de la CPI (article 6), et dans lx92art. 1xa71, de la loi du16 juin 1993 , sont rxe9unis.

B.CRIMES CONTRE Lx92HUMANITE

B.1.Dxe9finition et source(s) d’incrimination.

D’aprxe8sle statut de Rome de la Cour Pxe9nale Internationale (C.P.I.), telqu’approuvxe9 par la loi du 25 mai 2000, il y a crime contre l’humanitxe9quand certains actes  sont commis "dans le cadre d’une attaque gxe9nxe9ralisxe9eou systxe9matique lancxe9e contre une population civile et enconnaissance de cette attaque" (art.7.1.).   L’article 7.2. prxe9cisequ’il faut entendre par ‘attaque lancxe9e contre une population civile’: "le comportement qui consiste xe0 multiplier les actes visxe9s(…) xe0 l’encontre d’une population civile quelconque, en applicationou dans la poursuite de la politique d’un Etat ou d’une organisation ayantpour but une telle attaque.".   Il ressort des travaux prxe9paratoiresdu statut de la C.P.I. que la dxe9finition de l’article 7.1. ainsique la prxe9cision de l’article 7.2. ont xe9txe9 conxe7uesde faxe7on trxe8s large .

Ladxe9finition de l’article 7.1. xe9txe9 reprise dans lx92art.1, xa72 de la loi du 16 juin 1993 relative xe0 la rxe9pressiondes violations graves du droit international humanitaire, telle que modifixe9epar la loi du 10 fxe9vrier 1999.

Ilimporte de souligner que ces textes lxe9gislatifs n’incriminent pas,dans le sens strict du terme, le crime contre l’humanitxe9 mais constituentplutxf4t la constatation de son existence et donc de son incriminationprxe9existante. Le statut de la CPI le prxe9cise en son article10 . Le lxe9gislateur belge l’a exprimxe9 clairement lors destravaux prxe9paratoires xe0 la loi de 1999 .

Encoreune fois  a xe9txe9  clairement mis en xe9videnceque le droit coutumier international et le ius cogens  sont les sourcesde l’incrimination du crime contre l’humanitxe9.  Plusieurs dxe9cisionsjudiciaires ont explicitement confirmxe9 cette source d’incrimination, y compris le T.P.I.Y . Particulixe8rement intxe9ressant pourcette affaire sont, d’une part la dxe9cision de la Cour Suprxeamed’Israxebl dans l’affaire Eichmann, qui s’appuye explicitement sur "theLaws of Humanity" et "the dictates of public conscience" , et d’autre partl’ordonnance rendue par M. le Juge d’Instruction Vandermeersch dans l’affairePinochet, selon laquelle "il y a lieu de considxe9rer qu’avant d’xeatrecodifixe9 dans des traitxe9s ou des lois, le crime contre l’humanitxe9est consacrxe9 par la coutume internationale et fait partie xe0ce titre du jus cogens international qui s’impose dans l’ordre juridiqueinterne avec effet contraignant ‘erga omnes’" .

Toutedxe9finition du crime contre l’humanitxe9 sera donc -par dxe9finition-toujours incomplxe8te et inachevxe9e.    A cet xe9gard, il faut savoir aussi que la dxe9finition du statutde la CPI (et, partant, de la loi belge), est dxe9jxe0 plus restrictiveque la dxe9finition Nuremberg , qui reste toujours d’actualitxe9comme source premixe8re de droit coutumier (comme appliquxe9dans les affaires Eichmann et Pinochet).

Toutefois,les faits dans cette affaire sont clairement des crimes contre l’humanitxe9dans les sens des deux dxe9finitions (Nuremberg et C.P.I.).    Lx92analyse  suivante, effectuxe9e xe0 la lumixe8re dela dxe9finition la plus stricte (CPI), le dxe9montre xe0suffisance.

B.2.Premier et plus important xe9lxe9ment constitutif : une attaquecontre une population civile.

Ilnx92est pas contestable que la population de Sabra et Chatila xe9taitune population civile. Si dans le passxe9, un nombre restreint derxe9sistants armxe9s avait sxe9journxe9 dans ces camps,ces groupes avaient xe9txe9 xe9vacuxe9s quelques joursavant, conformxe9ment aux accords xab Habib xbb. Si des rapportsisraxe9liens font mention dx92actes de rxe9sistance isolxe9s,il sx92agissait de toute xe9vidence dx92une rxe9sistance lxe9gitimede la part de civils, sans que cela nx92altxe8re le caractxe8recivil de la population concernxe9e. Selon la jurisprudence du TPIY,mxeame la prxe9sence d’une minoritxe9 de personnes armxe9esdans un groupe qui consiste essentiellement de civils, ne modifie nullementle caractxe8re civil du groupe en tant que tel . Cette jurisprudenceest conforme aux commentaires du CICR sur le Protocole Additionnel auxConventions de Genxe8ve du 12 aoxfbt 1949 relatif xe0 laprotection des victimes des conflits armxe9s internationaux (ProtocoleI), du 8 juin 1977 .
Leconcept de la protection de la vie et de l’intxe9gritxe9 descivils -dans sa concrxe9tisation ‘humaine’- est essentiel : il estbasxe9 sur l’expxe9rience empirique et dramatique de l’histoire,comme l’exprime trxe8s bien le prxe9ambule du statut de la CPI: "Ayant xe0 l’esprit qu’au cours de ce sixe8cle, des millionsd’enfants, de femmes et d’hommes ont xe9txe9 victimes d’atrocitxe9squi dxe9fient l’imagination et heurtent profondxe9ment la consciencehumaine.".    Toute attaque qui vise des civils en tantque tels, est xe9minemment grave.

Laprxe9sence exclusive de civils est confirmxe9e par lx92ensembledes txe9moignages et rapports. Le plus brutal est celui rapportxe9par lx92officier (qui nx92est pas nommxe9) des services de renseignements,au soir du premier jour, le jeudi 16 septembre, xe0 20h 40 abThere are evidently no terrorists in the camp xbb

Nonseulement donc nx92y avait-il que des civils dans les camps, mais le commandementisraxe9lien le savait depuis le premier jour.

Commedxe9jxe0 indiquxe9 plus haut, l’article 7.2. du statut dela CPI prxe9cise la notion d’une attaque contre une population civileen y ajoutant deux sous-critxe8res additionnels :

B.2.1.Premier sous-critxe8re : commission multiple des crimes

Lepremier sous-critxe8re se rxe9fxe8re au nombre de crimes(commission multiple). La doctrine classique exigeant que le crime soitcommis de faxe7on massive, ne doit pas nxe9cessairement xeatrecomprise dans un sens purement statistique.   Il n’y a pas decritxe8res abstraits, chiffrxe9s pour peser ce critxe8re.  De plus, comme il a xe9txe9 dit plus haut, le caractxe8remassif n’a pas xe9txe9 retenu comme xe9lxe9ment dansla dxe9finition dans le statut de la CPI et donc pas non plus dansla loi belge du 10 fxe9vrier 1999.     Au contraire,une proposition d’inclure comme condition que le crime contre l’humanitxe9doit xeatre "perpxe9trxe9 sur une grande xe9chelle"a xe9txe9 clairement rejetxe9e .

Entout xe9tat de cause, de multiples meurtres, viols et autres crimesvisxe9es par la dxe9finition prxe9citxe9e ont xe9txe9commis xe0 Sabra et Chatila entre les 16 et 18 septembre. La longueliste des plaignants et des txe9moins, qui constituent seulement unepartie des survivants des massacres, en est une preuve xe9vidente.

Lesrxe9fxe9rences aux viols sont particulixe8rement systxe9matiques.Le viol et lx92assassinat dx92une jeune femme de 19 ans qui travaillait xe0lx92hxf4pital sont bien connus (cf. le txe9moignage de Ben Alofs).Mais la rxe9currence du phxe9nomxe8ne se retrouve dans plusieurspassages, mentionnxe9s par exemple dans Kapeliouk.

B.2.2.Deuxixe8me sous-critxe8re : organisation et/ou concertation.

Ledeuxixe8me sous-critxe8re repris dans la dxe9finition duStatut, est le fait que les actes visxe9s doivent xeatre lx92applicationou la poursuite dx92une politique collective (dx92un xe9tat ou dx92une organisation). La notion de politique exige un certain degrxe9 de concertation ausein de lx92organisation, xe9tatique ou autre, xe0 laquelle appartiennentles auteurs.
L’importancede ce deuxixe8me sous-critxe8re doit pourtant xeatre relativisxe9e: l’xe9volution la plus rxe9cente de la jurisprudence des TPIYmontre que le critxe8re de la concertation (le plan ou la politique)n’est plus tellement considxe9rxe9 comme un xe9lxe9mentconstitutif du crime contre l’humanitxe9 mais plutxf4t comme uneindication du caractxe8re systxe9matique de ce crime .   L’inverse est dxe9jxe0 acceptxe9 par la doctrine et la jurisprudence: le caractxe8re gxe9nxe9ralisxe9 ou systxe9matiqueest en soi un indice sxe9rieux dx92une planification prxe9alable.

Quoiqu’il en soit, mxeame en faisant abstraction des xe9volutionsles plus rxe9centes en la matixe8re, les faits de la prxe9sentecause dxe9montrent xe0 suffisance que les massacres ont xe9txe9planifixe9s et organisxe9s.

Toutd’abord, la coopxe9ration fort efficace entre les forces Phalangisteset l’armxe9e rxe9gulixe8re israxe9lienne (IDF) indiquedxe9jxe0 xe0 suffisance l’existence d’une planificationou au moins une organisation sans lequel le massacre de Sabra et Chatilan’aurait pas pu avoir lieu.

Lafermeture des camps est rendue hermxe9tique par les forces israxe9liennes,et plusieurs rapports soulignent comment ceux qui essaient de fuir lesdeux premiers jours sont refoulxe9s par les militaires israxe9liensqui ont ordre rexe7u lx92ordre de xab boucler xbb le camp.

Plusieurstxe9moins xe9trangers confirment ces faits, dont celui dx92 AstridBarkved devant la Commission Nordique:
x93NordicCommission: Did I understand you correctly that all Thursday, that is theday between those two days which we have been speaking about, soldiersforced people back into the two camps? People were trying to flee fromthe camps?
AstridBarkved: People tried to flee from the camp and some carried white flags.They went to the Israelis to tell them to stop shooting but they were sentback again to the hospital.
NordicCommission: By Israeli soldiers or by other soldiers?
AstridBarkved: By the Israelis.
NordicCommission: So they were forced back into the camp on Thursday?
AstridBarkved: yes.x94
Deplus, et en sus des xe9lxe9ments de fait dxe9jxe0 xe9voquxe9sdans la premixe8re partie de la prxe9sente plainte, cette planificationrxe9sulte clairement des xe9lxe9ments suivants :

- leMinistre SHARON et le Prxe9sident libanais xe9lu Bashir GEMAYELont eu plusieurs entretiens sur, entre autres, l’expulsion des Palestiniensdu Liban. Selon diverses sources , un de ces entretiens aurait eu lieudans la nuit du 12 au 13 septembre et aurait concernxe9 en particulierle ‘nettoyage’ des camps;

- dxe9jxe0le 9 juillet 1982, SHARON avait proposxe9 xe0 HABIB d’envoyerles Phalangistes xe0 Beyrouth-ouest , mettant ainsi en xe9videncele fait qu’il avait une grande influence et un contrxf4le certain sureux; nul ne met en doute que les milices agiront x93sous la supervisionx94de lx92armxe9e israxe9lienne (cf infra).

- plusieurspassages dans le livre de SHARON lui-mxeame (autobiographie intitulxe9epertinemment "Warrior") traitent de son intention de "nettoyer" le Libande tout le monde impliquxe9 ou lixe9 xe0 lx92O.L.P. Cx92estaussi dans ce sens que les journalistes israxe9liens expliquent lx92ensemblede lx92opxe9ration comme xab un grand design xbb de M. Sharon,qui comprenait le xab transfer xbb des palestiniens du Sud-Liban,sinon de lx92ensemble du pays.

- dansson txe9moignage devant la Commission d’Enquxeate officielle israxe9lienne,le gxe9nxe9ral YARON a dxe9clarxe9 qu’il approuvaittout xe0 fait la dxe9cision d’envoyer les forces phalangistesdans les camps de Sabra et Chatila, en particulier pour le motif que "thefighting serves their purposes as well, so let them participate and notlet the IDF do everything."

- dansle rapport de la Commission MACBRIDE, il est clairement indiquxe9que les autoritxe9s israxe9liennes portent une responsabilitxe9pour les massacres de Sabra et Chatila, parce qu’elles ont xe9txe9impliquxe9es dans leur planification et leur prxe9paration etparce que ces autoritxe9s ont facilitxe9  la perpxe9trationdes crimes ;

- dansle mxeame rapport MACBRIDE, la commission internationale a aussi placxe9le massacre de Sabra et Chatila dans le contexte plus large d’une politiquede destruction -par bombardements entre autres- de toute une sxe9riede bxe2timents xe0 caractxe8re clairement civil (hxf4pitaux,xe9coles, …) .  Cette politique xe9tait voulue et planifixe9e.

- enfin,diverses sources  ainsi que les txe9moignages des plaignantsdxe9montrent que les forces armxe9es israxe9liennes n’ontpas seulement jouxe9 le rxf4le d’instigateur et facilitxe9les actions menxe9es par les Phalangistes, mais xe9galement quedes soldats de l’IDF y ont participxe9 sur place. Ceci est confirmxe9par un txe9moignage trxe8s important d’un mxe9decin hollandais(infirmier xe0 l’xe9poque) qui xe9tait prxe9sent xe0Sabra et Chatila au moment du massacre et qui, entre autres, confirme avoirconstatxe9 lui-mxeame sur place la coordination entre les forcesarmxe9es israxe9liennes et les Phalangistes dans les camps .

Ilfaut sx92attarder xe0 la convergence des txe9moignages xe0ce sujet, qui sont pour la premixe8re fois entendus par-devant untribunal .

Ilressort des dxe9clarations des plaignants et txe9moins deux xe9lxe9mentsnouveaux : le premier xe9lxe9ment est la prxe9sence de militairesisraxe9liens sur les lieux du crime, dans la zone des camps. Le second est la collaboration des israxe9liens, peut-xeatre pasdans les tueries, mais bien dans la sxe9grxe9gation, les interrogatoireset lx92acheminement de dizaines de civils vers des destinations dont ilsne reviendront jamais.

Ilest dx92ailleurs difficile dx92imaginer qux92aucun soldat israxe9lien, delx92armxe9e ou des services secrets, nx92ait pxe9nxe9trxe9les camps durant trois jours.  Il faut se souvenir que les milicesont xe9txe9 directement sollicitxe9es pour le travail dexab nettoyage xbb, que les divers appuis logistiques, y comprisun bulldozer utilisxe9 pour raser les maisons et pour les fosses communes,et lx92xe9clairage de nuit qui nx92a pas cessxe9 un moment, que desunitxe9s de milices xab fraiches xbb ont xe9txe9envoyxe9es dans les camps dans lx92aprxe8s-midi du second jourpour prendre le relais : tous ces ordres xe9taient des ordres directsdu commandement israxe9lien. Le passage le plus frappant est celuioxf9 M. Ariel Sharon donne lx92ordre dx92entrer dans les camps xabsous la supervision xbb de son armxe9e :

[Mercredi15 septembre] : At 9:00 A.M. Sharon arrived at the forward command posttogether with Saguy. After being told of the Phalangex92s willingness toenter the camps, he repeated his order to send them in x93under the IDFx92ssupervisionx94.

Ilnx92est donc pas surprenant que ces txe9moignages concordent en diversmoments sur la prxe9sence dx92israxe9liens. Dans les rapports etenquxeates, les noms de soldats qui ont vu la tuerie et protestxe9auprxe8s de leurs supxe9rieurs sont nombreux.  Seuls quelquessoldats (sans doute les plus honnxeates) ont en fait pris les devantslorsque la tuerie sx92est confirmxe9e, et se sont confixe9s auxjournalistes et enquxeateurs. Mais ceux qui xe9taient avec lesmilices ne lx92ont naturellement pas fait, et lx92enquxeate devrait dxe9terminerde manixe8re prxe9cise comment lx92argument de lx92absence totaledx92xe9lxe9ments militaires israxe9liens peut encore xeatresoutenu.

Mxeamesi une enquxeate sur la prxe9sence dx92israxe9liens dans lescamps durant le massacre ne devait pas aboutir, il ne fait aucun douteque les vendredi 17 et samedi 18, surtout, des dizaines de civils, principalementdes hommes, ont disparu aprxe8s que le xab tri xbb se soitfait en prxe9sence de lx92armxe9e israxe9lienne. Les txe9moignagessont nombreux de ces rafles meurtrixe8res, surtout xe0 la Citxe9Sportive, qui jouxte les camps et oxf9 lx92armxe9e israxe9liennese trouvait en force.

Voiciquelques-uns des passages, dans les txe9moignages, qui soutiennentces deux xe9lxe9ments nouveaux, et que lx92enquxeate devradxe9terminer et approfondir :

OuadhaHassan el-Sabeq :
xabNous xe9tions xe0 la maison le vendredi 17 septembre, les voisinssont venus et ils ont commencxe9 xe0 dire : Israel xe9taitentrxe9; livrez-vous aux israxe9liens, ils prendront les papierset les tamponneront. Soudain, aprxe8s xeatre sortis nous rendreaux israxe9liens, lorsque nous nous sommes livrxe9s, les charset les soldats israxe9liens xe9taient lxe0, nous avons xe9txe9xe9tonnxe9s de constater qux92ils avaient avec eux les Forces Libanaises.Ils ont pris les hommes et nous ont laissxe9s, femmes et enfants ensemble. Quand ils mx92ont pris les enfants et tous les hommes, ils nous ont dit:allez xe0 la Citxe9 Sportive et ils nous y ont emmenxe9s.Ils nous ont laissxe9 lxe0-bas jusqux92xe0 sept heures dusoir, ensuite ils nous ont dit: allez xe0 Fakhani et ne retournezpas xe0 la maison et ils ont commencxe9 xe0 nous lancerdes obus et des balles.
Ily avait des hommes arrxeatxe9s de cxf4txe9, ils les ontpris et on nx92a plus jamais su ce qui xe9tait advenu dx92eux. Jusqux92xe0aujourdx92hui on ne sait rien xe0 leur propos et ils sont toujours portxe9sdisparus.

MahmoudYounes :
xabA la Citxe9 Sportive, jx92ai vu les militaires israxe9liens, ainsique les chars, les bulldozers et lx92artillerie, tous israxe9liens,de mxeame que nous avons vu des groupes de Phalangistes rxe9unisavec les israxe9liens xbb.

Jamilxe9Mohammad Khalifxe9 :
xabLes Israxe9liens et les Phalangistes sont revenus un peu plus tardet nous ont demandxe9 par haut-parleur de nous rendre en nous promettantla vie sauve si nous sortions des abris. Nous avons alors brandi un drapeaublanc et quand nous sommes sortis de lx92abri, mon pxe8re a dit quenous nx92aurions pas la vie sauve et qux92ils allaient nous tuer. Je lui aidit de ne pas avoir peur et de venir avec nous. Ils nous ont alors tousentraxeenxe9s, femmes, enfants et hommes; mon pxe8re a essayxe9de sx92enfuir,  ils l’ont abattu devant ma mxe8re et ma petitesoeur. Ils nous ont tous fait marcher; il y avait avec nous notre voisineblessxe9e, portant ses intestins et souffrant dx92une hxe9morragie.Nous nous sommes enfuies, elle et moi, xe0 lx92intxe9rieur du campde Chatila et de lxe0 nous nous sommes rxe9fugixe9es xe0lx92hxf4pital Gaza. Quand ils sont arrivxe9s xe0 proximitxe9de lx92hxf4pital Gaza, nous nous sommes xe0 nouveau enfuies xbb.

AminaHasan Mohsen :
xabUn israxe9lien nous a dit de sortir. On a vu ensuite une personnequi parlait le libanais. Lorsque nous sommes sortis sous le couvert desisraxe9liens, il sx92est mis xe0 nous crier dessus. A ce moment,jx92ai comptxe9 mes enfants et jx92ai vu que Samir manquaitx85 xbb

SanaSersaoui :
xabx85Les israxe9liens postxe9s devant lx92ambassade kowxe9tienneet devant la station Al Rihab ont demandxe9 par haut-parleurs quenous leur soyons livrxe9s.
Cx92estainsi qux92on sx92est retrouvxe9 entre leurs mains. Ils nous ont prisxe0 la Citxe9 Sportive, et les hommes devaient marcher en principederrixe8re nous. Mais les voilxe0 qui enlxe8vent aux hommes leurs  chemises pour leur bander les yeux avec. Et cx92est ainsiqux92Israxebl xe0 la Citxe9 Sportive soumettait les jeunes gensxe0 un interrogatoire, et que les Phalangistes lui ont livrxe9200 hommes.
Etc’est comme xe7a que ni mon mari, ni celui de ma soeur ne sont revenusxbb.

ChahiraAbou Roudeina :
xabQue dire ? Lorsque nous xe9tions dans la Citxe9 Sportive, cesont les Israxe9liens qui assuraient la protection des phalangistes,et les chars israxe9liens y xe9taient postxe9s. De mxeamece sont les israxe9liens qui criaient dans les hauts parleurs x93rendezvous, vous aurez la vie sauve xbb.

BehijaZrein :
xabPendant ce temps, une patrouille israxe9lienne sx92est prxe9sentxe9eet nous a demandxe9 de nous rendre xe0 la Citxe9 Sportive.Les hommes y sont allxe9s, alors que nous, les femmes, avons xe9txe9emmenxe9es xe0 lx92ambassade du Koweit.
Cx92estcomme cela que nous les avons vu embarquer les jeunes gens dans les voitures.Parmi ces jeunes gens, mon frxe8re. Ils leur ont bandxe9 lesyeux, ils ont embarquxe9 mon frxe8re. Cx92est ainsi qux92il a disparuet que je ne lx92ai jamais revu. xbb

FadyEl Sakka :
xabLe samedi vers midi, alors que nous xe9tions encore xe0 la maison,nous avons vu les israxe9liens arriver chez nous xe0 la maison.Ils nous ont dit de sortir tous de chez nous. Jx92xe9tais un petit garxe7onde 6 ans xe0 lx92xe9poque. Nous sommes sortis et ils nous ont alorsemmenxe9s vers la rue du cxf4txe9 ouest. Mon pxe8reportait mon petit frxe8re;  ils lui ont demandxe9 de confierlx92enfant xe0 ma grand-mxe8re qui xe9tait aussi avec nous.Ils ont voulu emmener mon pxe8re et mon oncle; alors, ma grand-mxe8releur a demandxe9 oxf9 ils les emmenaient. Quelqux92un lui a rxe9ponduqux92ils reviendraient bientxf4t xbb.

Lesindices relatifs xe0 la planification sont donc nombreux et convaincants.En toute hypothxe8se, la preuve de cet xe9lxe9ment constitutif,tout comme la preuve de l’intention (mobile) requise pour le crime de gxe9nocide,peut xeatre dxe9gagxe9e objectivement de circonstances defait .

B.3.Deuxixe8me xe9lxe9ment constitutif : caractxe8re gxe9nxe9ralisxe9ou systxe9matique de l’attaque.

Surce point juridique le droit coutumier a xe9galement xe9voluxe9depuis les tribunaux de Nuremberg et de Tokyo : actuellement, il n’estplus requis que l’attaque contre une population civile soit gxe9nxe9ralisxe9eet  systxe9matique.

Lesmeurtres et autres actes criminels commis xe0 Sabra et Chatila, lx92ontcependant xe9txe9 dx92une faxe7on gxe9nxe9ralisxe9eet systxe9matique.  Ceci rxe9sulte notamment du fait quelx92accxe8s aux camps a xe9txe9 fermxe9, que des groupesde tueurs ont xab nettoyxe9 xbb quartier aprxe8s quartier,et ceci durant trois jours.

B.4.Troisixe8me xe9lxe9ment constitutif : l’xe9lxe9mentmoral

Enfin,les crimes doivent xeatre commis en connaissance dx92une attaque gxe9nxe9ralisxe9eou systxe9matique contre une population civile.

Commele dxe9montre le Statut de la C.P.I., il n’est plus requis que l’auteurdu crime contre l’humanitxe9 ait agi en raison d’une politique depersxe9cution, de rxe9pression ou d’extermination. Il suffitpar contre que l’auteur ait agi en connaissance de cause (sciens et volens,cfr. l’article 30 du statut de la CPI).    Actuellement,cette rxe8gle est fondxe9e aussi bien sur le droit coutumierque sur le droit conventionnel pertinent.

Nxe9anmoins,l’on constate que les personnes identifixe9es dans la prxe9senteplainte en tant que responsables pour le massacre de Sabra et Chatila,n’ont pas seulement voulu commettre ou participer xe0 ce massacre,mais ont xe9galement agi dans le cadre d’une politique de persxe9cution,de rxe9pression et mxeame d’extermination.

Enfin,il importe de rxe9pxe9ter ici la rxe9solution 37/123 D del’Assemblxe9e Gxe9nxe9rale des Nations Unies, par laquellele massacre de Sabra et Chatila a xe9txe9 qualifixe9 d’actede gxe9nocide.   Etant donnxe9 que, par dxe9finition,tout acte de gxe9nocide dans le sens de la Convention de 1948, constitueun species du mxeame genus, xe0 savoir le crime contre l’humanitxe9,l’acceptation de la qualification comme crime de gxe9nocide impliquedonc automatiquement que tous les critxe8res requis pour la qualificationde crime contre l’humanitxe9 sont xe9galement rxe9unis enl’espxe8ce.

Cetxe9lxe9ment moral sera d’ailleurs encore plus dxe9veloppxe9lors de la discussion des responsabilitxe9s pxe9nales individuellespour les massacres de Sabra et Chatila (cfr. infra, point IV.).

C.CRIMES DE GUERRE

Commisen violation des dispositions de la Convention IV de Genxe8ve relativexe0 la protection des personnes en temps de guerre de 1949, ratifixe9epar l’Israxebl  et par la Belgique , les massacres xe0 Sabraet Chatila doivent xe9galement xeatre qualifixe9s de crimesde guerre, dans les termes de lx92art. 8 du Statut de la C.P.I., et dx92infractionsgraves portant atteinte aux personnes et aux bien protxe9gxe9spar les Conventions de Genxe8ve, dans les termes de lx92art. 1xa73de la loi du 16 juin 1993, ces massacres xe9tant perpxe9trxe9sdans le cadre d’une invasion agressive par l’armxe9e israxe9liennesur le territoire du Liban, prxe9sentant ainsi un caractxe8reinternational au sens de ladite Convention IV.

Lesvictimes de Sabra et Chatila doivent toutes xeatre considxe9rxe9escomme des personnes protxe9gxe9es dans le sens de ladite ConventionIV, en particulier l’article 147. Les allxe9gations de M. SHARON,par rapport xe0 la prxe9tendue prxe9sence, dans les camps,d’environ 2.000 personnes armxe9es  ont clairement xe9txe9contredites par les faits. La quasi-totalitxe9 des rxe9fugixe9sde Sabra et Chatila n’ont pas montrxe9 la moindre rxe9sistance.De nombreuses personnes ont xe9txe9 retrouvxe9es assassinxe9esavec encore leur carte d’identitxe9 dans les mains, illustrant defaxe7on dramatique leur confiance dans la protection qui aurait dxfbleur xeatre accordxe9e en tant que civils (voir supra sous B2).

A celas’ajoute la circonstance que l’armxe9e israxe9lienne xe9tait,xe0 l’xe9poque, une force d’occupation dans le sens de l’article4 de la mxeame Convention IV et que cette armxe9e avait donc uneresponsabilitxe9 claire envers les personnes protxe9gxe9es.

Constituentnotamment des crimes de guerre : lx92homicide intentionnel, la torture ouautres traitements inhumains, la destruction de biens sans nxe9cessitxe9militaire, ainsi qux92en gxe9nxe9ral le fait de soumettre la populationcivile ou des personnes civiles xe0 une attaque, et de soumettre xe0une attaque des localitxe9s non dxe9fendues. Tous ces crimesont xe9txe9 commis xe0 Sabra et Chatila par les milicesphalangistes, soutenues activement par les Forces de Dxe9fense Israxe9liennes,qui leur avaient confixe9 le contrxf4le des camps xab sousleur supervision xbb .x94

D.CONCOURS Dx92INFRACTIONS

A lalumixe8re des qualifications prxe9citxe9es, il faut conclureque les agissements des diffxe9rents acteurs du massacre de Sabraet Chatila constituent un concours aussi bien matxe9riel qu’idxe9ald’infractions. Les mxeames faits sont constitutifs de crimes de guerre,de crimes contre l’humanitxe9 et de crime de gxe9nocide.

Aucunerxe8gle du droit coutumier ni conventionnel ne s’oppose xe0 l’applicationde plusieurs qualifications sur le mxeame fait ou sur le mxeameensemble de faits. Au contraire : dans la premixe8re affaire jugxe9epar le T.P.I.R. xe0 Arusha (affaire Akayesu), un concours d’infractionsa xe9txe9 constatxe9 .   Un concours d’infractionsa xe9galement xe9txe9 constatxe9 par la Cour de Cassationfranxe7aise dans l’affaire Barbie .

E.CONCLUSION

Lesfaits commis xe0 Sabra et Chatila sont constitutifs, de faxe7onconcurrente, d’un crime de gxe9nocide, d’un crime contre l’humanitxe9,de crimes de guerre et des infractions graves aux Conventions de Genxe8vede 1949.

Laprxe9sente plainte est fondxe9 sur les qualifications prxe9citxe9es,qui trouvent leur incrimination aussi bien dans le droit coutumier international(ius cogens) que dans le droit positif belge.

III. COMPETENCE UNIVERSELLE DES JURIDICTIONS BELGES

A.GENOCIDE

Lacompxe9tence universelle par rapport xe0 la poursuite et la punitiondu crime de gxe9nocide dxe9coule tout d’abord du ius cogens,et notamment de la convention de 1948.   Dans son ordonnancedu 8 avril 1993, la Cour Internationale de Justice a dxe9clarxe9que "toutes les parties ont assumxe9 l’obligation de prxe9veniret de punir le crime de gxe9nocide"  et que "les droits et obligationsconsacrxe9s par la Convention (de 1948) sont des droits et obligationserga omnes".   La Chambre d’Appel du TPIY, dans l’affaire Blaskica dxe9clarxe9 que l’obligation pour toute juridiction nationale"de juger ou d’extrader les personnes prxe9sumxe9es responsablesde violations graves du droit international humanitaire" xe9tait decaractxe8re coutumier .     S’il est vrai quel’article VI de la Convention exprime en effet une prxe9fxe9rencepour la juridiction des tribunaux de l’Etat directement concernxe9par les faits, cette compxe9tence n’est pourtant pas exclusive .

Desconsidxe9rations prxe9cxe9dentes, il dxe9coule xe9galementla constatation que la loi du 10 fxe9vrier 1999, modifiant la loidu 16 juin 1993, est une loi de procxe9dure par rapport xe0 lacompxe9tence universelle pour des crimes de gxe9nocide. Cetteloi est donc d’application immxe9diate, quelle que soit la date del’infraction .   Le lxe9gislateur belge a d’ailleurs trxe8sclairement appliquxe9 ce mxeame principe dans le mxeame domaineavec la loi du 22 mars 1996 relative xe0 la reconnaissance du Tribunalinternational pour l’ex-Yougoslavie et pour le Rwanda : cette reconnaissanceporte en effet sur une compxe9tence formelle en droit positif belgepar rapport aux faits commis depuis 1991, donc bien avant la loi du 22mars 1996.

B.CRIMES CONTRE Lx92HUMANITE

Lesparties civiles adhxe8rent pleinement au raisonnement dxe9veloppxe9dans l’ordonnance rendue le 6 novembre 1998 dans l’affaire Pinochet et basxe9 en particulier sur la constatation que le crime contre l’humanitxe9trouve xe9galement son incrimination dans le ius cogens.

L’onretrouve d’ailleurs ce mxeame raisonnement dans un nombre de dxe9cisionsprononcxe9es dans d’autre pays, comme par exemple la dxe9cisionDemjanjuk, dans laquelle une cour fxe9dxe9rale des Etats-Unisa dxe9cidxe9 : "The universality principle is based on the assumptionthat some crimes are so universally condemned that the perpetrators arethe enemies of all people. Therefore, any nation which has custody of theperpetrators may punish them according to its law applicable to such offences… Israel or any other nation … may undertake to vindicate the interestof all nations by seeking to punish the perpetrators of such crimes."

Desurcroxeet, les parties civiles soulignent que le gouvernement et lelxe9gislateur belges ont expressxe9ment approuvxe9 ce raisonnementlors de la prxe9paration de la loi du 10 fxe9vrier 1999, modifiantla loi du 16 juin 1993. .    En confirmant le ius cogenscomme source de l’incrimination, le gouvernement et le lxe9gislateuront d’ailleurs aussi mis en xe9vidence le caractxe8re de loide procxe9dure de la loi du 10 fxe9vrier 1999. En tant que telle,et en particulier par rapport xe0 la compxe9tence universelle,elle est donc xe9galement (comme pour le crime de gxe9nocide)d’application immxe9diate, quelle que soit la date de l’infraction.

C.CRIMES DE GUERRE

D’aprxe8sl’article 146 de la Convention IV de Genxe8ve de 1949, " chaque partiecontractante aura l’obligation de rechercher les personnes prxe9venuesd’avoir commis ou d’avoir ordonnxe9 de commettre, l’une ou l’autrede ces infractions graves, et elle devra les dxe9fxe9rer xe0ses propres tribunaux, quelle que soit leur nationalitxe9. Elle pourraaussi, si elle le prxe9fxe8re, et selon les conditions prxe9vuespar sa propre lxe9gislation, les remettre pour jugement xe0 uneautre partie contractante intxe9ressxe9e xe0 la poursuite,pour autant que cette partie contractante ait retenu contre lesdites personnesdes charges suffisantes.".

Ainsi,par exemple, le code militaire des Eta ts-Unis d’Amxe9rique contientune disposition expresse par rapport xe0 la compxe9tence universellepour des crimes contre l’humanitxe9 .

Laloi du 16 juin 1993 forme l’exxe9cution, en droit interne belge, decette obligation internationale sur le plan de la juridiction universelle.Sur ce plan aussi, la loi du 16 juin 1993 doit recevoir une applicationimmxe9diate, quelle que soit la date de l’infraction (cfr. supra).

IV.LES RESPONSABILITES

Cen’est qu’aprxe8s une instruction approfondie qu’il sera possible dedxe9terminer exactement les responsabilitxe9s des protagonistesde ces crimes. Le rapport KAHAN conclut xe0 la responsabilitxe9personnelle du ministre de la dxe9fense Ariel SHARON dans le massacrede Sabra et Chatila. Cette commission indiquait xe9galement la responsabilitxe9du lieutenant-gxe9nxe9ral Rafael EITAN, du commandant-brigadiergxe9nxe9ral Amos YARON et du commandant major gxe9nxe9ralAmir DRORI, outre celle des dirigeants phalangistes.

Lafigure centrale est incontestablement le gxe9nxe9ral Ariel SHARON,ministre de la dxe9fense xe0 l’xe9poque, qui a personnellementdirigxe9 les opxe9rations militaires au Liban et qui xe9taitxe0 Beyrouth au moment des faits. L’intxe9ressxe9 est actuellementPremier Ministre de l’Etat d’Israxebl.

Certainesinformations laissent croire que M. SHARON, tout en prxe9fxe9rantlaisser agir ses collaborateurs locaux, ait pu planifier le massacre quia lieu dans les deux camps, dans le but de terroriser la population palestiniennedu Liban dans son ensemble, afin de la pousser xe0 quitter le Libanou, au moins, xe0 se retirer vers le Nord du pays.

Desxe9lxe9ments qui constituent des indices en ce sens sont l’affirmationfaite en public que "deux mille terroristes xe9taient restxe9sdans les camps", et la dxe9claration faite xe0 l’xe9gardd’un rassemblement de Phalangistes aprxe8s l’assassinat de leur dirigeantGEMAYEL, comme quoi ils ne "devaient pas pleurer comme des femmes" mais"agir comme des hommes" en faisant explicitement rxe9fxe9renceaux camps palestiniens.

Ilest xe0 noter que durant les semaines prxe9cxe9dant le massacre,d’autres crimes de guerre ont xe9txe9 commis contre la populationcivile palestinienne du sud du Liban, notamment xe0 Tyre et Sidon.

Ence qui concerne les milices phalangistes, ces milices pouvaient xeatreconsidxe9rxe9es de facto comme des forces auxiliaires de la puissancemilitaire qui occupait xe0 ce moment-lxe0 le sud du Liban etBeyrouth. Ces milices xe9taient armxe9es et entraxeenxe9espar Israxebl. Leurs dirigeants ne pouvaient prendre aucune initiativequi allait xe0 l’encontre de la volontxe9 de la force occupante.Les opxe9rations menxe9es par ces milices xe9taient concertxe9eset  prxe9parxe9es avec les dirigeants militaires israxe9liens.

Enfin,c’est l’armxe9e israxe9lienne qui a crxe9xe9 l’environnementnxe9cessaire pour que le crime puisse avoir lieu, notamment par l’encerclementdes camps avec des troupes, par la fourniture de soutien logistique auxmilices et par l’organisation d’un xe9clairage permanent des campsdurant la nuit.

Pource qui concerne les exxe9cutants notoires, lx92on peut se rxe9fxe9reraux noms citxe9s dans les rapports Kahan, et les ouvrages de Kapeliouket de Schiff et Yaari .

Ily a lieu de prendre en considxe9ration l’article 4 de la loi du 16juin 1993 en ce qui concerne l’assimilation au crime des actes de participationau sens des articles 66 et 67 du Code pxe9nal,  et l’omissiond’intervenir activement pour empxeacher l’infraction ou y mettre fin,alors que l’on en a matxe9riellement la possibilitxe9.   Cette dernixe8re incrimination -responsabilitxe9 du supxe9rieur-trouve son origine dans la jurisprudence des Tribunaux de Nuremberg eta xe9txe9 clairement inscrit dans les articles 86 et 87 du ProtocoleI de Genxe8ve (1977).   Ces rxe8gles par rapport xe0la responsabilitxe9 du supxe9rieur relxe8vent xe9galementdu droit coutumier   .   Sur ce point aussi donc, laloi du 16 juin 1993 n’est pas crxe9atrice d’une nouvelle incrimination.  L’article 4 de cette loi constate et confirme plutxf4t une rxe8gleprxe9existante en droit international coutumier.   En tantque telle et xe0 la lumixe8re des articles 7.2. CEDH et 15.2.Pacte des Droits Civils et Politiques de 1966, elle peut xeatre appliquxe9eaux faits de la prxe9sente affaire.

Ilfaut ajouter aussi par rapport xe0 cette responsabilitxe9 dusupxe9rieur qu’elle ne s’applique pas seulement aux infractions commisespar de personnes qui se trouvent dans une relation de subordination formelle,mais xe9galement par toutes autre personnes -soldats ou non- qui lorsde la perpxe9tration de l’infraction se trouvent sous le contrxf4le factuel du commandant. Le lien de subordination s’apprxe9cie de jureet de facto .

Lesplaignants se constituent partie civile contre  Ariel SHARON, ministrede la dxe9fense dx92Israxebl au moment des faits, actuellement premierministre, contre Amos YARON, commandant de division et gxe9nxe9ralde brigade au moment des faits, actuellement secrxe9taire – gxe9nxe9raldu ministxe8re de la dxe9fense, et contre toute autre personne,qux92elle soit israxe9lienne ou libanaise, dont la responsabilitxe9sera xe9tablie dans les xe9vxe9nements.

V.LE DOMMAGE

Lesplaignants rxe9clament des dommages et intxe9rxeats pourtous les crimes, visxe9s par la prxe9sente plainte, qui leuront portxe9 prxe9judice.

Enattendant les rxe9sultats de l’instruction, ils xe9valuent leurdommage de faxe7on provisionnelle et rxe9clament, par plaignant,un montant de 1,- x80 provisoire pour dommage moral et de 1,- x80provisoire pour dommage matxe9riel.

A CES  CAUSES

PLAISEA MONSIEUR LE JUGE D’INSTRUCTION

Donneracte aux soussignxe9s du dxe9pxf4t de la prxe9senteplainte et de leur constitution comme parties civiles contre les responsablesdu dxe9cxe8s des membres de leur famille,  des blessuresoccasionnxe9es ou de la destruction de leurs biens,  dans lecadre des assassinats, viols,  disparitions forcxe9es et autrescrimes qui ont xe9txe9 perpxe9trxe9s dans les campsde Sabra et Chatila xe0 Beyrouth les 16, 17 et 18 septembre 1982.

Bruxelles,le 18 juin 2001

ChibliMALLAT   Luc WALLEYN   Michaxebl VERHAEGHE

De originele tekst van de aanklacht (Frans) is a post from Sabra - Shatila.

Ditis de Nederlandse vertaling van de Franse versie van de aanklacht.  

DeFranse tekst van de aanklacht bevat een groot aantal voetnoten, die indeze web-versie niet zijn opgenomen. Het Word document met de volledige tekst in Nederlandse vertaling (Download aanklacht_Nl.doc)bevat wel alle voetnoten.

Eenoverzicht van de onderdelen van de aanklacht:

• "Inleiding"
• I.De feiten
  • A.Algemene feiten
  • B.In het bijzonder
    • 1.Eisers, overlevenden van Sabra en Chatila
    • 2.Getuigen, overlevenden van Sabra en Shatila
    • 3.Andere aanklagers
• II.Wettelijke kwalificatie van de feiten.
  • A.Genocide
  • B.Misdaden tegen de mensheid
  • 1Omschrijving en bron(nen) van vervolging
  • 2.Eerste en belangrijkst bestanddeel: agressie tegen een burgerbevolking
  • 3.Tweede basiselement: algemeen of systematisch karakter van de aanval
  • 4.Derde basiselement: het morele element
• C.Oorlogsmisdaden
• D.Samenloop van de strafbare feiten
• E.Conclusie

• IV.De verantwoordelijkheden
• V.Schade
• "Slot"

Klacht met burgerlijkepartijstelling

Aan de heerOnderzoeksrechter,

1. MevrouwSamiha Abbas Hijazi, van Libanese nationaliteit (geen paspoort, document5496895/90), met als huidige woonplaats Beiroet, Al-Horch, naast de Oostenrijkseschool
2. De heerAbd el Nasser Alameh, van Libanese nationaliteit (Paspoort nr. 0473395),met als huidige verblijfplaats Beiroet/ Sabra/ El Dik steeg.
3. MevrouwOuadha Hassan el-Sabeq, van Palestijnse nationaliteit (speciaal documentvoor vluchtelingen, nr. 205963), met als huidige verblijfplaats Beiroet/ Bir Hassan
4. De heerMahmoud Younes, van Palestijnse nationaliteit (speciaal document voor vluchtelingen,nr. 217163), met als huidige verblijfplaats Beiroet / Kamp Shatila
5. MevrouwFadi Ali El Doukhi, van Palestijnse nationaliteit (speciaal document voorvluchtelingen, nr. 686 24), met als huidige verbijfplaats Saida / KampMiyeh Miyeh
6. MevrouwAmina Hasan Mohsen, van Palestijnse nationaliteit, (speciaal document voorvluchtelingen, nr. 912/4969), met als huidige verblijfplaats Saida/ El-Hamtaristraat, Hiba-complex
7. MevrouwSana Mahmoud Sersaoui, van Palestijnse nationaliteit (speciaal documentvoor vluchtelingen, nr.76/6931), met als huidige verblijfplaats Beiroet,Sabra, Ali el Bacha / Houssi-gebouw
8. MevrouwNadima Youssef Said Naser, van Palestijnse nationaliteit (geen paspoort,document 602/ 7382), met als huidige verblijfplaats Beiroet, Sabra/ gebouwGaza, nummer 1
9. MevrouwMouna Ali Hussein, van Palestijnse nationaliteit (speciaal document voorvluchtelingen214057), met als huidige verblijfplaats Beiroet, Sabra, gebouw Gaza, nummer1
10. MevrouwChaker Abd-el-Ghani Tatat, van Palestijnse nationaliteit (geen paspoort,document nr. 842/2992), met als huidige verblijfplaats Beiroet, Sabra,Al-Bacha-wijk
11. MevrouwSouad Srour el-Meri, van Palestijnse nationaliteit (Document 924/21358;Libanees paspoort 150 6939), met als huidige verblijfplaats Beiroet, el-Horch,regio Shatila
12. De heerAkram Ahmad Hussein, van Palestijnse nationaliteit (speciaal document voorvluchtelingen, nr. 902/9265), met als huidige verblijfplaats Beiroet, KampShatila
13. MevrouwBahija Zrein, van Palestijnse nationaliteit (Document 108642), met alshuidige verblijfplaats Beiroet, Sabra, El-Dik laan
14. De heerMuhammad Ibrahim Faqih, van Libanese nationaliteit (Libanees paspoort nr.322903), met als huidige verblijfplaats Beiroet, Bir Hasan
15. De heerMohammed Chawkat Abou Roudeina, van Palestijnse nationaliteit (speciaaldocument voor vluchtelingen, nr. 161877), met als huidige verblijfplaatsBeiroet, Kamp Shatila
16. De heerFady Abdel Qader El Sakka, van Palestijnse nationaliteit (geen paspoort,document nr. 471/1144), met als huidige verblijfplaats Beiroet / Kamp Shatila
17. De heerAdnan Ali al-Mekdad, van Libanese nationaliteit (geen paspoort), met alshuidige verblijfplaats Shatila, Station El Rihab
18. MevrouwAmale Hussein, van Palestijnse nationaliteit (geen paspoort), met als huidigeverblijfplaats Beiroet / Kamp Shatila
19. MevrouwNoufa Ahmad el-Khatib, van Libanese nationaliteit, met als huidige verblijfplaatsBeiroet / Bir Hassan
20. De heerNajib Abd-el-Rahman Al-Khatib, van Palestijnse nationaliteit (geen paspoort),met als huidige verblijfplaats Beiroet, Kamp Shatila
21. De heerAli Salim Fayad, van Libanese nationaliteit (geen paspoort), met als huidigeverblijfplaats Beiroet/ al-Horch – zuidelijke ingang van Sabra
22. De heerAhmad Ali el-Khatib, van Libanese nationaliteit, met als huidige verblijfplaatsBeiroet / regio Bir Hassan
23. MevrouwNazek Abdel-Rahman al-Jammal, van Libanese nationaliteit (geen paspoort),met als huidige verblijfplaats Beiroet / Sabra/ al-Dik steeg.

Vertegenwoordigddoor hun raadsheren:

• Meester Luc Walleyn,advocaat in 1030 Brussel, Paleizenstraat 174;
• Meester MichaxeblVerhaeghe, advocaat in 3090 Overijse, Waversesteenweg 60
• Meester ChibliMallat, advocaat in Beiroet (Libanon)

En allen gedomicilieerdbij Meester Luc Walleyn, ten huize van zijn hierboven vermeld kantoor.

Stellen zichburgerlijke partij tegen de heren Ariel Sharon, Amos Yaron en andere Israxeblischeen Libanese verantwoordelijken van de slachtpartijen, moorden, verkrachtingenen verdwijningen die plaatsvonden in Beiroet (Libanon) van donderdag 16tot zaterdag 18 september 1982 in de regio van de kampen Sabra en Shatila.

De huidigeklacht wordt ingediend conform de wet van 16 juni 1993 (gewijzigd doorde wet van 10 februari 1999) betreffende de vervolging van ernstige schendingenvan het internationaal humanitair recht op grond van:

• daden van genocide(artikel 1, xa7 1 )
• misdaden tegende mensheid (artikel 1, xa7 2)
• misdaden die schadetoebrengen aan mensen en goederen beschermd door de Geneefse Conventie,ondertekend in Genxe8ve op 12 augustus 1949 (artikel 1, xa7 3)

De klacht berusteveneens op het internationaal gewoonterecht en op het ius cogens ten aanzienvan bovenvermelde misdaden. Door deze misdaden werden de eisers persoonlijkgetroffen en/of verloren ze naaste familieleden of materixeble bezittingen.

I. De feiten

A. Algemenefeiten

Op 6 juni 1982viel het Israxeblische leger Libanon binnen, als reactie op een pogingtot moord op de Israxeblische ambassadeur ARGOV, op 4 juni in Londen.Deze moordpoging werd dezelfde dag nog door de Israxeblische geheimediensten toegeschreven aan een dissidente Palestijnse organisatie. De actiezou zijn uitgevoerd in opdracht van de Iraakse regering, die hiermee deaandacht wilde afleiden van haar recente militaire nederlagen in de oorlogtussen Irak en Iran . De Israxeblische operatie, die al lang voorbereidwas, kreeg de naam "Vrede in Galilea" mee.
Aanvankelijkhad de Israxeblische regering aangekondigd dat zij de bedoeling hadom tot 40 km op het Libanese territorium binnen te dringen. Het militairebevel was in handen van minister van Defensie, generaal Ariel SHARON, diebesliste om een nog ambitieuzer plan uit te voeren, dan dat wat Sharongedurende meerdere maanden had voorbereid. Na het zuiden van het land tehebben bezet, en er het Palestijnse en Libanese verzet gebroken te hebben- waarbij al een reeks wreedheden werden begaan tegen de burgerbevolking- stootten de Israxeblische troepen door tot in de Libanese hoofdstadBeiroet. Vanaf 18 juni 1982 omsingelden ze de strijdkrachten van de Organisatievoor de Bevrijding van Palestina, die zich in het westelijke deel van destad verschanst hadden.

Volgens Libanesestatistieken zouden het Israxeblische offensief, en vooral de intensievebombardementen op Beiroet, verantwoordelijk zijn voor 18.000 doden en 30.000gewonden. De grote meerderheid van deze slachtoffers waren burgers.

Na twee maandenvan gevechten kwam er een staakt-het-vuren tot stand door toedoen van deafgevaardigde van de Verenigde Staten, Philippe HABIB. Hij had bekomendat het PLO Beiroet zou verlaten, onder toezicht van een multinationaletroepenmacht, die zich in het ontruimde deel van de stad zou vestigen.De Habibakkoorden voorzagen dat West-Beiroet uiteindelijk door het Libaneseleger zou worden gecontroleerd, en de Palestijnse leiders hadden van deAmerikanen de verzekering gekregen dat de veiligheid van de burgers inde kampen na hun vertrek zou gewaarborgd blijven.

De evacuatievan de PLO werd bexebindigd op 1 september 1982.

Op 10 september1982 verliet de multinationale strijdkracht Beiroet. De volgende dag melddeAriel Sharon dat er zich nog "tweeduizend terroristen" in de vluchtelingenkampenrond Beiroet bevonden. Op woensdag 15 september, na de moord, daags voordien,op de verkozen Libanese president Bachir GEMAYEL, bezette het Israxeblischeleger West-Beiroet, en ‘omsingelde’ de kampen van Sabra en Shatila en ‘slootze van de buitenwereld af’. De kampen werden enkel nog bewoond door eenPalestijnse en Libanese burgerbevolking nadat alle gewapende verzetsstrijders(meer dan 14.000) Beiroet en voorsteden hadden verlaten.

Historici enjournalisten zijn het erover eens dat het waarschijnlijk tijdens een ontmoetingwas tussen A. SHARON en B. GEMAYEL, in Bikfaya op 12 september, dat eenakkoord werd bereikt om de ‘Libanese Strijdkrachten’ de toestemming tegeven om de Palestijnse kampen ‘schoon te maken’ . Zijn voornemen om defalangistische strijdkrachten West-Beiroet in te sturen had Sharon al aangekondigdop 9 juli 1982 en in zijn biografie bevestigt hij over de operatie onderhandeldte hebben tijdens de ontmoeting in Bikfaya.

Volgens deverklaringen van Ariel SHARON in de Knesset (het Israxeblische parlement)op 22 september 1982, was de beslissing over de inval van de falangistenin de vluchtelingenkampen van Beiroet op woensdag 15 september 1982 om15u30 gevallen . Nog altijd volgens generaal SHARON, had de Israxeblischecommandant als instructie gekregen: "het is voor de strijdkrachten vanTsahal verboden binnen te gaan in de vluchtelingenkampen. Het uitkammenen schoonmaken van de kampen zal worden uitgevoerd door de falangistenof door het Libanese leger".

Vanaf zonsopgangop 15 september 1982, begonnen Israxeblische bommenwerpers West-Beiroette overvliegen op lage hoogte en drongen Israxeblische troepen West-Beiroetbinnen. Vanaf 9u ‘s morgens was generaal SHARON zelf ter plaatse om persoonlijkde opmars van het Israxeblische leger te leiden. Hij vestigde zich inhet hoofdkwartier van het leger, in de buurt van de ambassade van Koeweit,in de onmiddellijke omgeving van Shatila. Vanop het dak van dit gebouwvan zes verdiepingen kon men perfect de stad en de kampen Sabra en Shatilaobserveren.

Vanaf de middagwerden de kampen Sabra en Shatila, die in werkelijkheid xe9xe9nenkele zone van vluchtelingenkampen vormen in het zuidelijke deel van West-Beiroet,omsingeld door Israxeblische tanks en soldaten, die rond de kampen controlepostenoprichtten, die hen toelieten de in- en uitgangen te bewaken. In de latenamiddag en ‘s avonds werden de kampen met obussen gebombardeerd.

Op donderdag16 september 1982 was heel West-Beiroet onder de controle van het Israxeblischeleger. In een communiquxe9 verklaarde de militaire woordvoerder: "Tsahalcontroleert alle strategische punten van Beiroet. De vluchtelingenkampen,waar zich concentraties van terroristen bevinden, zijn omsingeld en vande buitenwereld afgesloten." In de ochtend van 16 december werd hetbevel 6 gegeven door het opperbevel van het leger: "Searching and moppingup of the camps will be done by the Phalangists/Lebanese Army".

In de voormiddagwerden obussen op het kamp afgevuurd vanop de omringende hoogten, terwijlIsraxeblische eliteschutters, die rond de kampen waren opgesteld, opde mensen schoten, die zich in de straten bevonden. Rond de middag gafde Israxeblische militaire commandant het groene licht aan de falangistischemilities om het vluchtelingenkamp binnen te dringen. Iets na 17u drongeen eenheid van ongeveer 150 falangisten vanuit het zuiden en het zuid-oostenhet kamp Shatila binnen.

Op dat ogenbliktelefoneerde generaal Drori met Ariel Sharon om hem te melden: "Onzevrienden rukken op in de kampen. Wij hebben hun intrede gecoxf6rdineerd."Deze laatste antwoordde: "Gefeliciteerd! De operatie van onze vriendenis goedgekeurd."

Gedurende 40uren, in de "omcirkelde en afgesloten" kampen, zullen de falangistischemilities een groot aantal ongewapende burgers, in meerderheid kinderen,vrouwen en ouderlingen, verkrachten, doden en verwonden. Deze acties wordenvergezeld of gevolgd door systematische razzia’s, met de goedkeuring end steun van het Israxeblische leger, die resulteren in tientallen verdwijningen.

Tot in de ochtendvan zaterdag 18 september 1982, heeft het Israxeblische leger, dat perfectop de hoogte was van wat zich in de kampen afspeelde, en waarvan de bevelhebbersin permanent contact stonden met de leiders van de milities die de moordpartijuitvoerden, niet alleen afgezien van elke interventie, maar verleende hetdirecte hulp aan deze operatie door burgers te verhinderen het kamp teontvluchten en door ‘s nachts voor constante verlichting te zorgen, metlichtgevende vuurpijlen, die door helikopters en mortieren werden afgeschoten.

De cijfersvan de slachtoffers varixebren van 700 (officieel Israxeblisch cijfer)tot 3.500 (met name volgens het bovengemeld onderzoek van de Israxeblischejournalist KAPELIOUK). Het exacte cijfer zal nooit kunnen worden achterhaaldomdat, behalve de ongeveer 1000 personen die door het I.C.R.C. in massagravenof door familieleden op de begraafplaatsen van Beiroet begraven zijn, eengroot aantal lijken begraven werden door de militieleden zelf. Zij hebbenze begraven onder gebouwen die ze hebben vernield met bulldozers. Bovendienzijn honderden personen verdwenen, vooral op 17 en 18 september, nadatze levend – met onbekende bestemming – werden weggevoerd in vrachtwagens.

Sinds de slachtpartijis er ten overstaan van de slachtoffers en overlevenden van het bloedbladgeen enkel juridisch onderzoek gevoerd, niet in Libanon, in Israxeblof elders. Onder druk van een manifestatie met 400.000 deelnemers, heefthet Israxeblische parlement (de Knesset) in september 1982 een onderzoekscommissieaangesteld onder de leiding van Yitzhak KAHAN. Ondanks het beperkte mandaatvan deze Commissie (een politiek en geen juridisch mandaat), en ondankshet feit dat ze de stem en de eisen van de slachtoffers weigerde te aanhoren,concludeerde de Commissie dat "de minister van Defensie persoonlijkverantwoordelijk was" voor de moordpartijen.

Op aandringenvan de Commissie, en onder druk van de manifestaties die op het rapportvolgden, heeft Ariel SHARON ontslag genomen als minister van Defensie,maar hij bleef wel lid van de regering als minister zonder portefeuille.Voorts dient te worden vermeld dat tijdens de manifestatie van de beweging"Vrede Nu", die onmiddellijk voor het "ontslag" van Sharon plaatsvond,zijn medestanders een granaataanval pleegden tegen de manifestanten, watresulteerde in de dood van een jonge betoger.

Bovendien hebbenmeerdere niet officixeble onderzoeken en rapporten, gebaseerd op vooralwesterse getuigenissen, waaronder die van MacBride et die van de NordicCommission, en grondige verslagen van journalisten en historici, kostbareinformatie aan het licht gebracht. Deze teksten zijn, integraal of gedeeltelijk,in de bijlagen van het dossier opgenomen.

Ondanks debewijzen van een "misdadige massamoord", de term is afkomstig van de VN-Veiligheidsraad,en de droevige plaats die de bloedbaden van Sabra en Shatila innemen inhet collectieve geheugen van de mensheid als grote misdaden van de twintigsteeeuw, werden de "persoonlijke verantwoordelijke" van deze slachtpartijen,zijn handlangers en de uitvoerders nooit juridisch vervolgd of gestraft.De Israxeblische journalisten Schiff en Yaari hadden in 1984 hun hoofdstukover de slachtpartij geconcludeerd met deze beschouwing: "If there isa moral to the painful episode of Sabra and Shatila, it has yet to be acknowledged."Deze werkelijkheid van straffeloosheid geldt vandaag nog steeds. De Veiligheidsraadvan de Verenigde Naties heeft de massamoord veroordeeld in de resolutie521 (1982) van 19 september 1982. Deze veroordeling werd gevolgd door eenresolutie van de Algemene Vergadering van 16 december 1982 die de slachtpartijdefinieerde als een "genocide".

B. In hetbijzonder

B.1. Eisers,overlevenden van Sabra en Chatila:

De eisers voegenals bijlage bij de onderhavige eis een verklaring toe over hun persoonlijkleed. De originele teksten zijn in het Arabisch; elke verklaring is inhet Frans vertaald. Deze verklaringen zijn uiterst veelzeggend en overtuigend:

1.Samiha Abbas Hijazi:

"Opdonderdag vonden er bombardementen plaats toen de Israxebli’s aankwamen,daarna werden de bombardementen heviger en zijn wij naar de schuilkeldergegaan. (x85) Vrijdag hoorden we dat er een bloedbad was geweest. Ik gingnaar de buren. Ik vond onze buurman Moustafa El Habarat, gewond en badendin het bloed. Zijn vrouw en kinderen waren dood. We hebben hem naar hetGaza-ziekenhuis gebracht en daarna zijn we gevlucht. Toen het weer watrustiger was, ben ik teruggekeerd. Ik heb vier dagen lang naar mijn dochteren haar man gezocht. Vier dagen lang heb ik onder de doden gezocht en alledoden bekeken. Zaynab heb ik dood teruggevonden, met brandwonden op hetgezicht. Haar echtgenoot was in tweexebn gehakt, zijn hoofd was spoorloos.Ik heb ze begraven."

Mevrouw AbbasHijazi heeft haar dochter, haar schoonzoon, de schoonmoeder van haar dochteren andere verwanten verloren.

2. Abd el NasserAlameh:

"Inde nacht van de slachting waren wij thuis en we hoorden dat er in Shatilaeen bloedbad had plaatsgevonden. (x85) De hele nacht hebben we onze steegbewaakt. We hebben elkaar om de paar uur afgelost tot de zon opging, hetogenblik waarop sommigen konden vluchten. Ik dacht dat mijn broer ons wasvoorgegaan naar West-Beiroet. Daar hebben we op hem gewacht, maar hij isniet gekomen. Mijn broer bevond zich dus onder de mensen die ze hebbenmeegenomen. Later is zelfs hun lichaam niet meer teruggevonden. "

De heer Alamehheeft zijn broer verloren (19 jaar oud op het ogenblik van de feiten).

3. Ouadha Hassanel-Sabeq:

"Wijwaren thuis op vrijdag 17 september, toen de buren kwamen. Zij verteldenons: Israxebl is binnengevallen; ga naar de Israxebli’s, zij nemenjullie papieren en zetten er een stempel op. Nadat we waren vertrokkenom ons bij de Israxebli’s te melden, verschenen er opeens tanks en Israxeblischesoldaten. Tot onze verbazing hadden ze de Libanese Strijdkrachten bij zich.Ze namen de mannen mee en lieten de vrouwen en de kinderen samen achter.Toen ze mijn kinderen en alle mannen meenamen, zeiden ze: ‘vooruit, naarhet sportstadion en zij hebben ons erheen gebracht. Daar hebben ze onstot zeven uur ‘s avonds gehouden en toen deelden ze ons mee: vertrek naarFakhani en ga niet naar huis. Ze begonnen met granaten en kogels te schieten.Er waren een aantal mannen gearresteerd, die hebben ze meegenomen. Vandie mannen is nooit meer iets gehoord. Tot op vandaag weten we niets overhen en ze zijn nog steeds vermist."

Mevrouw El-Sabecqheeft twee zonen (toen 16 en 19 jaar oud) verloren, een broer en ongeveer15 familieleden.

4. Mahmoud Younes:

"Ikwas 11 jaar oud. Het werd nacht en we hoorden de bombardementen en de beschietingen.(x85) We zijn allemaal naar de slaapkamer gegaan om te schuilen en daar zijnwe gebleven. Toen ze aankwamen, gingen ze direct naar de huiskamer. Daarschoten ze op de foto’s aan de muur, vooral op die van mijn broer die eenmartelaar is van de Zwarte September. Ze hebben de huiskamer overhoop gehaalden schreeuwden allerlei beledigingen en verwensingen. Ze zochten ons, maarvonden ons niet. Daarna zijn ze op het dak geklommen waar ze de hele nachtzijn gebleven. Wij hebben die nacht in doodsangst doorgebracht in onzeschuilplaats. We hoorden ze schreeuwen, vloeken en schieten, terwijl deIsraxebli’s tot de ochtend lichtkogels afvuurden. De volgende ochtendbegonnen ze te scanderen "Geef je over, dan blijf je leven". Mijn neefjewas 18 maanden oud. Hij had honger en we waren ver weg van de keuken. Mijnzuster wilde hem stilhouden en hield haar hand op zijn mond uit angst datze hem zouden horen. Haar echtgenoot besloot daarop dat we ons moestenovergeven, omdat ons lot toch in handen van God ligt. De vrouwen gingenhet eerst naar buiten, en daarna mijn broers, mijn vader, mijn schoonbroeren de andere leden van de familie. Mijn broer was ziek. Zodra ze ons hoorden,schoten ze in onze richting en zijn direct het huis binnengegaan. Ze vroegenons waar we die vorige avond waren geweest toen ze ons huis waren binnendrongen.Daarna bevalen ze de vrouwen en kinderen om weg te gaan. Mijn schoonbroerheeft daarop zijn dochtertje omhelsd en afscheid van haar genomen. Eengewapende man liep op mijn nichtje af, deed een touw om haar hals en zeidat hij haar zou wurgen als haar vader haar niet zou loslaten. Mijn schoonbroergehoorzaamde en vertrouwde haar aan mij toe. Zij wilden mij ook meenemen,maar mijn moeder zei dat ik een meisje was. Ze lieten mijn moeder en deandere vrouwen naar het sportstadion gaan. Onderweg zag ik de man van mijntante, Abou Nayef,ze hadden hem gedood met bijlslagen op zijn hoofd dichtbijzijn huis. De lijken waren allemaal verminkt. Ik droeg mijn nichtje enstruikelde over een lijk dat met een bijl was bewerkt. Ik viel op de grond.Toen zagen ze dat ik een jongen was en een van de mannen zette me tegende muur en wilde me een kogel door het hoofd schieten. Mijn moeder gooidezich voor zijn voeten en smeekte hem om me te laten gaan. Maar hij duwdehaar weg. Op dat ogenblik hoorde hij het geld rinkelen dat zij op haarlichaam verborgen hield. Hij vroeg haar wat dat te betekenen had. Ze antwoorddehem dat hij al het geld kon nemen als hij mij maar in leven zou laten.Zo konden we verdergaan en kwamen aan bij het sportstadion. De Israxeblischebulldozers waren diepe geulen aan het graven. Men zei dat ze ons levendwilden begraven. Mijn moeder smeekte hen op haar kniexebn en vroeg eenslok water voor ze zou moeten sterven. In het stadion zag ik de Israxeblischesoldaten en tanks, bulldozers en artillerie van de Israxebli’s. We zagenbij hen ook groepen falangisten. Het wemelde er van de vrouwen en kinderen.Wij zijn er gebleven tot de zon onderging. Toen kwam er een Israxeblidie zei: ga naar Cola. Iedereen die terugkomt naar het kamp zal sterven.Wij gingen op weg, terwijl ze in onze richting schoten."

Meneer Younesheeft zijn vader, drie broers, zijn oom en neef langs moederszijde, tweenichten langs vaderszijde en andere familieleden verloren.

5. Fadia Ali ElDoukhi:

"Toende bombardementen begonnen en we hoorden dat Israxebl het kamp omsingelde,zei mijn vader dat we moesten vluchten. Wij wilden dat hij meekwam, maarhij wou achterblijven om ons huis te beschermen. Daarop zijn wij gevluchten lieten we hem in huis achter. Later hoorden we dat er een bloedbad hadplaatsgevonden. We hoorden dat mijn vader was gestorven en we hebben zijnfoto in de krant gezien. Zijn voet was afgehakt. Onze buurvrouw in wienshuis mijn vader zich had schuilgehouden, vertelde ons hoe ze hem gedoodhadden."

Mevrouw ElDoukhi, toen elf jaar, heeft haar vader verloren.

6. Amina HasanMohsen:

"Wewaren die donderdag thuis toen de bombardementen begonnen. Ik wist nietwat er zich buiten afspeelde. Toen de bombardementen heviger werden, hebik geprobeerd te ontkomen met de kinderen. Toen wij buitenkwamen, zagenwe overal doden liggen op straat. Mijn kinderen waren bang. Een Israxeblizei dat we moesten weggaan. Vervolgens zagen we iemand die Arabisch sprak.Toen we wegliepen onder bescherming van de Israxebli’s, begon hij tegenons te schreeuwen. Op dat moment zag ik dat een van mijn kinderen, Samir,er niet bij was. Toen hij de lijken had gezien, was hij bang geworden enweggevlucht. Op dat moment had ik niet de tegenwoordigheid van geest omhem te gaan zoeken, want het gebied was belegerd en het krioelde er vangewapende Israxeblische en Libanese soldaten. We zijn gevlucht en toende slachting was afgelopen, ben ik Samir gaan zoeken. Ik heb hem niet kunnenvinden want de lijken waren heel erg verminkt. "

Mevrouw Mohsenheeft haar zoon van 16 jaar verloren.

7. Sana MahmoudSersaoui:

"Wijwoonden in Said in Sabra. Toen de bombardementen begonnen zijn wij gaanschuilen bij mijn ouders in Shatila. Daar hebben we de woensdag doorgebracht.Tegen middernacht hoorden we van vrouwen uit het westen van het kamp datze aan het moorden waren. Daarna zijn we opnieuw gevlucht, het kamp in.Toen het licht werd hebben we ons verstopt in de schuilkelder van het rusthuis.Ik was zwanger en ik had twee kinderen die nog borstvoeding kregen. Wijzijn twee dagen in het rusthuis gebleven, tot zaterdag. We hadden geenmelk meer. Toen is mijn man melk gaan halen voor de kinderen. Omdat hetlang donker was, schoten de Israxebli’s lichtkogels af. Hij is naarSabra gegaan. De Israxebli’s waren toen tot bij het Gaza-ziekenhuisgekomen. Daarna ben ik hem gaan zoeken en mijn zuster is haar man gaanzoeken. Wij kwamen aan bij de ingang van Shatila. Daar stonden de mannenaan de ene kant en de vrouwen aan de andere kant. Ik ben mijn man gaanzoeken tussen de mannen. Toen ik hem vond zei ik "Je weet toch dat hetfalangisten zijn". Hij antwoordde: "Er zal ons hetzelfde overkomen alswat er in Tall el Zaatar is gebeurd". De gewapende mannen bevolen ons omvoorop te lopen en de mannen achteraan. We liepen tot aan de begraafplaats.Daar begonnen de bulldozers gaten te graven. Bij ons was een man met hetwitte hemd van een verplegers. Ze riepen hem naar voren en doorzeefdenhem met kogels. De vrouwen begonnen te schreeuwen. De Israxebli’s voorde ambassade van Koeweit en het Al Rihab-station eisten via luidsprekersdat ze ons aan hen zouden uitleveren. Zo kwamen we in hun handen terecht.Ze hebben ons meegenomen naar het sportstadion en de mannen moesten achterons aanlopen. Maar ze dwongen de mannen hun hemd uit te doen en bondenhet voor hun ogen. In het stadion werden de jongeren ondervraagd en defalangisten leverden 200 mannen uit aan de Israxebli’s. Mijn man enmijn schoonbroer zijn nooit meer teruggekomen."

Mevrouw Sersaouiheeft haar dertigjarige man en haar schoonzoon verloren.

8. Nadima YoussefSaid Naser:

"Hetwas donderdag. Plots was de straat verlaten. Mijn moeder is naar de burengegaan. Toen begonnen de bombardementen. Er bevonden zich ongeveer tiengezinnen in het huis van de buren. Even later kwam er een vrouw aan uitde wijk Irsan. Zij riep: "ze hebben de vrouw van Hassan vermoord." Zijdroeg haar kinderen terwijl zij riep dat er een slachtpartij bezig was.Ik droeg xe9xe9n van mijn tweelingdochters, zij was xe9xe9njaar, en ik ben naar mijn echtgenoot gegaan. Ik zei: "ze zeggen dat ereen slachtpartij aan de gang is." Hij antwoordde: "zeg geen stommiteiten."Ik nam xe9xe9n van mijn dochters en ik gaf hem de andere. Maarde bombardementen verhevigden en wij zochten de schuilplaats van onze burenop. De schuilkelder was vol met vrouwen, mannen en kinderen. Een vrouwvan Tall al-Zaatar huilde en zei wat er was gebeurd in Tall al-Zaatar.Kort daarna verliet ik de schuilplaats. Ik zag gewapende mannen die demannen tegen de muur plaatsten. Ik zag een buurvrouw, ze hadden haar buikopengesneden. Vrouwen kwamen uit hun huis aan de overkant, en een vrouwbegon met haar hoofddoek te zwaaien en zei dat we ons moesten overgeven.Plots hoorde ik mijn zuster roepen: "ze hebben hem de keel overgesneden."Ik dacht dat mijn ouders waren gedood. Ik heb mij gehaast om hen te zien,terwijl ik mijn dochter droeg. Ze hebben de echtgenoot van mijn zustergedood voor mijn ogen. Ik ben omhoog gegaan, ik zag ze schieten op de mannen.Ze hebben ze allemaal vermoord. Ik ben gevlucht. Mijn andere dochter isbij haar vader gebleven. De gewapende mannen zijn vertrokken en hebbende mannen uit de schuilkelder meegenomen. Onder hen zat mijn man. Bij hetbetreden van het kamp, is een vrouw naar mij toegekomen die zei dat zemijn man had gezien met een meisje in zijn armen. Zij had gezien hoe mijnman werd vermoord door een falangist, met bijlslagen op het hoofd. Mijndochter zat onder het bloed. De man gaf haar aan een Libanese vrouw dienaar het kamp is teruggegaan en ze aan mijn ouders heeft gegeven. Ik bengevlucht naar het Gaza- hospitaal. Toen ze binnenkwamen in het hospitaalben ik een tweede maal gevlucht".

Mevrouw SaidNaser verloor haar man, schoonvader, drie neven van haar man en vijf anderefamilieleden.

9. Mouina AliHussein:

"Ikwas in mijn huis in Horch, Ik was 4 maanden in verwachting en ik had eenkind van 8 maanden. We leefden rustig aan. We hoorden de Israxeblischevliegtuigen die zeer actief waren en de regio overvlogen, het geluid vande vliegtuigen werd harder, en de beschietingen begonnen. Ik heb mijn zoononder de arm genomen en tegen mijn man gezegd dat ik naar mijn ouders wildegaan die in de wijk in het westen woonden. Wij zijn dus naar hen gegaan,en toen we er aankwamen, werden de beschietingen heviger. We zijn bij deburen gebleven die een huis. hadden met twee verdiepingen. Toen de bombardementenerger werden, zijn we binnen gebleven. Het was zes uur. Wij hebben de deurengesloten en bleven binnen. Er waren enkel vrouwen en kinderen, behalvemijn man en een jongere. We hoorden buiten kreten en de gewapende mannenzeggen: "niet schieten, sla met de bijl, als ze schoten horen gaan ze lopen".Een bom ontplofte voor het huis. Iedereen begon te roepen. Ze hebben onsgehoord en begonnen op ons te schieten. De jongere werd gedood terwijlhij probeerde een kaars uit te doen. Wij hebben luid geroepen, toen hijvoor ons dood viel. Zij bleven schieten, en toen zij ons hoorden hebbenze een bom gegooid. Een vrouw werd gewond, alsook mijn moeder. De kamerveranderde in een rivier van bloed. De soldaten zijn dan beginnen roepen:"kom naar buiten. Als jullie niet naar buiten komen dynamiteren we hethuis." Ze beschimpten ons. Mijn moeder deed de deur open en zei dat zijzich wilde opofferen. Zij zag tien gewapende mannen. Zij zei tot een vanhen: "vermoord ons niet allemaal." Hij antwoordde dat we allemaal naarbuiten moesten komen. De ene na de andere kwamen we buiten. Ik ben geblevenmet mijn man en mijn andere zoon. Vervolgens zijn we eveneens buiten gegaan.Ze zeiden aan mijn man: "jij, kom." Hij droeg mijn zoon, hij gaf hem aanmij. De gewapende man zei tegen hem: "naar achter." Mijn man dacht dathij zijn identiteitskaart wilde zien. Terwijl hij achteruit ging hebbenze hem voor mijn ogen met een mitraillette beschoten. Hij zei geen woorden is gevallen. Ik wachtte mijn beurt af. Ze hebben me uitgescholden, ikheb mijn moeder gevolgd en mijn zuster naar het weeshuis, en we zijn gevlucht.De kinderen zijn alleen grootgebracht, hun vader had geen broers of naastefamilie. Zij hadden niemand aan hun zijde. Andere wezen hadden nog eenoom, mijn kinderen hadden alleen mij. God zij geprezen. Mijn kind, zelfsop zijn leeftijd, hij heeft zijn vader nodig om hem te helpen, met hemte praten over zijn problemen. Wat een leegte als men enig kind is."

Mevrouw AliHussein heeft haar man en schoonbroer verloren.

10. Chaker Abd-el-GhaniNatat:

"Hetwas zaterdag 18 september, we bevonden ons in het huis toen ik beslootnaar buiten te gaan om mijn auto te inspecteren. Toen heb ik de soldatengezie. Ik dacht dat het soldaten van het Libanese leger waren. Zij eistenom het huis te doorzoeken; de familie sliep, ik maakte hen wakker en wijkwamen allen uit het huis. Zij namen ons toen mee naar Shatila. Terwijlwij verderliepen zagen we de lijken van de vermoorde bewoners. Toen besefteik dat er een bloedbad plaatsgreep. Zij voerden ons naar het station Al-Rihab;zij wilden ons meenemen naar de ambassade van Koeweit. Toen stopten enkelewagens die de jongeren meenamen, niets dan jonge mensen, waaronder mijnzoon. Wij werden overgeleverd aan de Israxebli’s, die ons wegvoerdennaar het sportstadionen, waar zij ons bewaakten. Daar hebben ze sommigemensen meegenomen, terwijl de anderen moesten blijven. Mijn zoon moestin een voertuig plaatsnemen, ik heb ze hem zien meenemen, tot op de dagvan vandaag weet ik niets over zijn lot." De zoon van de heer Abd-el-GhaniNatat was 22 jaar op het moment van de feiten

11. Souad SrourMeri:

"Woensdag,nadat Bachir (Gemayel) werd vermoord, hoorden wij Israxeblische helikoptersop lage hoogte over onze hoofden vliegen in de regio en woensdagavond begonnende Israxebli’s lichtkogels af te schieten, die het kamp verlichttenalsof het dag was. Enkele van mijn vrienden zijn in de schuilkelder afgedaald.Donderdagavond ben ik met mijn broer Maher enkele vrienden gaan bezoekenom hen te zeggen dat zij bij ons moesten komen overnachten; onderweg lagde straat vol met lijken. Ik ben naar de schuilkelder gegaan waar ik niemandvond. We zijn toen teruggekeerd. Plots zag ik mijn buurman gewond op degrond liggen. Ik vroeg hem waar mijn vrienden waren, hij zij mij dat zede meisjes hadden meegenomen en hij vroeg om hulp, doch ik kon hem niethelpen en ik ben onmiddellijk naar huis teruggekeerd met mijn broer. Mijnbroer Maher vertelde mijn vader onmiddellijk dat er een bloedbad bezigwas. Ik wist van mijn buur dat er falangisten in het kamp aanwezig waren.Toen mijn vader dit vernam, zei hij dat we thuis moesten blijven. Onzebuurvrouw bevond zich bij ons. Wij zijn heel de nacht thuis gebleven. Vrijdagochtendzijn mijn broer Bassam en onze buurvrouw op het dak geklommen om te zienwat er gebeurde, maar de falangisten hadden hen onmiddellijk gezien. Enkeleogenblikken later kwamen ongeveer 13 man naar het huis, ze klopten op dedeur. Mijn vader vroeg hun identiteit, zij zeiden: Israxeblisch. Wijstonden op om te zien wat ze wilden, zij zeiden ons: "jullie zijn nog altijdhier" en zij vroegen aan mijn vader of hij iets bezat. Hij zei dat hijgeld had. Zij namen het geld en sloegen mijn vader. Ik vroeg hen waaromzij een oude man sloegen. Toen sloegen zij mij. Zij dwongen ons om op eenlijn te gaan staan in het salon en ze begonnen met te overleggen of zeons zouden doden. Zij hebben ons toen tegen de muur gezet en hebben onsgefusilleerd. De meesten waren dood. Ik overleefde met mijn moeder. Mijnbroers Maher en Ismail hadden zich verstopt in de badkamer. Toen zij uithet huis kwamen riep ik hen bij hun naam, toen een van hen antwoordde wistik dat hij niet dood was. Mijn moeder en mijn zus zijn kunnen ontsnappenuit het huis, doch ik was hiertoe niet in staat. Enkele ogenblikken later,toen ik bewoog zijn ze teruggekomen. Zij zeiden mij: je bent nog altijdlevend en zij schoten opnieuw. Ik deed alsof ik dood was. ‘s Nachts benik wakker geworden en ik ben gebleven tot zaterdag. Ik ben tot in het middenvan de kamer gekropen en heb de lijken bedekt. Toen ik met mijn hand naarde waterkruik greep, hebben ze onmiddellijk geschoten. Ik voelde een kogeldoor mijn hand gaan en een man begon te vloeken. Een tweede kwam er aanen sloeg in mijn gezicht met het geweer, ik ben flauw gevallen en ik verloorhet bewustzijn en mijn spraak. Ik ben daar blijven liggen tot zondag toenonze buurman toekwam en mij heeft geholpen".

Mevrouw el-Meriverloor haar vader, drie broers (11, 6 et 3 jaar) en twee zussen (18 maandenen 9 maanden).

[12. De twaalfdeaanklager, de heer Akram Ahmad Hussein, was niet in Sabra et Shatila aanwezigop het moment van de feiten; cfr. infra, deel B.3. van deze klacht]

13. BahijaZrein:

"Wijwaren in huis en hoorden over een bloedbad, maar wij geloofden het niet.Tijdens de nacht, kwamen twee jonge mensen bij ons en zij zeiden ons dater een bloedbad werd aangericht in het kamp. Wij zijn toen naar buitengegaan om te zien wat er gaande was. Wij zagen toen strijders van de "ForcesLibanaises" buiten, zij riepen ons toe. Zij waren met veel en wij dachtendat ze Israxebli’s waren. Maar toen ik hun Libanees accent hoorde, benik gaan lopen, maar zij kwamen achter mij aan en hebben ons tegengehouden,jonge mensen, vrouwen en mannen. Dit alles gebeurde om 5 uur in de ochtend.Zij hebben de regio ingenomen en hebben ongeveer 18 jonge mensen meegenomen,terwijl zij mannen, vrouwen en kinderen verplichtten in het kamp te blijven.Ik zag mijn broers en de kinderen tussen de mannen die ze hadden meegenomen.Terwijl wij liepen, zagen wij de mensen die gedood werden met een bijl.Er waren ook dokters van het Gaza-hospitaal. Zij hebben ze op een lijngezet en neergeschoten; toen zijn ze beginnen schieten op ons en zij hebbeneen groot aantal mensen gedood waaronder 18 zonen van buren. Terwijl zijschoten, werd heel het kamp omsingeld door Israxeblische gepantserdevoertuigen en alle graafmachines waren Israxeblisch. Ondertussen steldeeen Israxeblische patrouille zich voor aan ons en zij vroegen ons omons naar het sportstadion te begeven. De mannen zijn er naar toe gegaan,terwijl wij, de vrouwen, naar de ambassade van Koeweit werden gebracht.Wij zagen hoe ze de jongere mensen meenamen in voertuigen. Onder deze jongemensen zat mijn broer. Ze hebben hem geblinddoekt en hebben hem meegenomen.Zo is hij verdwenen en ik heb hem nooit meer terug gezien."

De broer vanmevrouw Zrein was 22 jaar op het ogenblik van de feiten.

14. Mohammed IbrahimFaqih:

"Dieochtend begonnen ze de toegangswegen tot de kampen te bombarderen – ondermeer in Shatila. Van overal klonken er geweersalvo’s. De bombardemententroffen de voornaamste straten en wij begrepen er het nut niet van. Hetwas ongelooflijk. Wij konden geen kant meer op en wij konden evenmin vluchtendoor de obussen en het spervuur van mitrailleurs. Wij zijn thuis geblevenen plots sloeg een obus in op het huis van de buren. Brokstukken raaktenmijn zoon in zijn borst en aan zijn been en wij hebben hem naar het Akka-hospitaal vervoerd. Maar zij weigerden hem toe te laten omwille van hethoge aantal gewonden. Wij hebben hem toen naar het Gaza-hospitaal gebracht.Mijn broer en ik zijn in het hospitaal bij hem gebleven, maar de bombardementenverhevigden op de kampen Sabra en Shatila Een vrouw is naar ons toe gekomenom ons te zeggen dat zij hen heeft zien toekomen; ik ben gevlucht maarik zag hoe ze zijn binnenvielen en zij alle gewonden en zieken meenamen.Ik ben dus gevlucht en ik ben terug gekomen na drie uur. Zij hadden veelmensen meegenomen en enkel mijn gewonde zoon bleef over. Ik weet niet hoeveelmensen zij levend hebben meegenomen. Wij hebben vervolgens mijn zoon getransporteerdnaar een hospitaal in Hamra en de volgende dag heb ik vernomen dat ze naarSabra waren gekomen en de meisjes hadden meegenomen. En toen ik terug kwamzag ik dat mijn dochter Fatima en mijn kleinste dochter waren neergeslagenmet een bijl. Ik stelde vast dat ze een gracht hadden gegraven waarin zijhen levend hadden begraven. De zuigeling was gekeeld. Ik zag ook vermoordemensen en zwangere vrouwen met opengesneden buik. Ongeveer dertig man werdafgemaakt nabij ons huis, zonder onderscheid tussen Libanezen en Palestijnen.Ze hebben niemand gespaard en ze hebben iedereen gedood die zij tegenkwamen.In het huis van onze buur Ali Salim Fayad, hebben ze zijn vrouw en kinderenvermoord. Wat kan ik zeggen? Wat kan ik in Gods naam vertellen? Zij hebbende winkels in de Sabrastraat verwoest. Zij hebben grote grachten gegravenom er de slachtoffers in te begraven. Ik heb ongeveer 400 kinderlijkengezien. Zij hebben de aarde omgegraven en hebben hen begraven. Van de twaalffamilieleden van onze buur, zijn er elf vermoord, xe9xe9n enkelekon ontsnappen".

De twee dochtersvan mijnheer Faqih waren 2,5 jaar en14 jaar oud op het ogenblik van defeiten.

15. Mohammed ChawkatAbou Roudeina:

"Ikwas thuis met mijn vader, mijn moeder en mijn zuster. Toen de bombardementenbegonnen, gingen we naar de oom van mijn vader. Daar herbegon de beschietingmet granaten, eerst gingen we terug naar binnen en de mannen bleven inde zitkamer. Later gingen we naar de buren. We waren met ongeveer 25 mensenof zelfs meer. Wat later hoorden we het geschreeuw van een meisje dat aanhaar rug gewond was. Gewapende mannen vatten post in de wijk. We hoordentoen schoten, geschreeuw en vreemde stemmen. Aida, mijn nicht, ging naarboven naar het magazijn en maakte licht. Een man zei schreeuwde tegen haaren ze hebben haar bij de haren meegesleurd. Ze schreeuwde "Ai, papa", maardaarna stierf haar stem weg. Haar vader wilde haar volgen. Ze hebben hemonmiddellijk neergeschoten. En zo begrepen ze dat wij in huis waren. Zezijn dan via het dak binnengeklommen op de bovenverdieping. Ze hebben eralles kapot geslagen en overhoop gehaald en we hoorden ze elkaar toeroepen:George, Tony… En toen we hoorden hoe ze alles vernielden, begonnen wete roepen. Zo begrepen ze dat wij ons een verdieping lager bevonden. Eenvan hen kwam naar beneden en zag ons. Hij heeft de anderen onmiddellijkop de hoogte gebracht. Ze kwamen allemaal naar ons toe. Mijn vader zatop een stoel, en zodra hij hen zag, pakte hij me vast, omhelsde mij, gootreukwater over mij en zei aan mijn moeder: "zorg goed voor de kinderen".De neef van mijn vader zei tot zijn vrouw: "jij bent nu verantwoordelijkvoor de kinderen". Ik zal dat nooit vergeten. Tot op vandaag blijft datbeeld in mijn geheugen gegrift. Ze dwongen de mannen zich tegen de muurop te stellen. Ze verplichtten ons hen naar buiten te volgen. Bij de deurgekomen, keek ik naar boven, naar de hemel die rood gekleurd was door lichtgranaten.Toen we aan het eind van het steegje kwamen, hoorden we ze schieten opmijn vader en mijn oom en we hoorden hun kreten. We liepen enkele metertussen de gewapende mannen. Mijn nicht zag haar vader en begon te huilen.En ik zag dat ze de auto van mijn vader openmaakten en erin gingen zitten.Dat beeld blijft ook in mijn geheugen gegrift, want ik vroeg aan mijn moederwat ze met die wagen gingen doen, maar ze antwoordde niet. Terwijl we verderliepen,zagen we de doden. Ze hebben ons naar het sportstadion gebracht en daarhebben ze ons naar een zaal gebracht, waar er al een vrouw was met haarkinderen. Ze brachten daar mensen naartoe. De enen werden naar een autogeleid en de anderen werden neergeschoten. Op dat moment waren er Israxeblischepantservoertuigen. En plotseling ontplofte er een mijn, die daar lag vanbij het begin van de Israxeblische invasie. Zij zijn gevlucht en wijook."

De heer AbouRoudeina verloor zijn vader, zijn (zwangere) zuster, zijn schoonbroer endrie andere familieleden.

16. Fady AbdelOader El Sakka:

"Dievrijdag verborgen we ons bij ons thuis, omdat we ervan uitgingen dat deIsraxeblixebrs in het kamp wilden doordringen. De hele vrijdag blevenwe thuis binnen. Zaterdag tegen de middag, terwijl we nog altijd thuiswaren, zagen we de Israxeblixebrs aankomen. Ze zegden ons dat wenaar buiten moesten komen. Ik was toen een kleine jongen van zes jaar.Wij kwamen buiten en ze namen ons mee naar de straat aan de westkant. Mijnvader droeg mijn kleine broer; ze vroegen hem het kind toe te vertrouwenaan mijn grootmoeder, die ook bij ons was. Ze wilden mijn vader en mijnoom meenemen; toen heeft mijn grootmoeder hen gevraagd waar ze hen naartoebrachten. Iemand antwoordde haar dat ze snel zouden terugkeren. Terwijlwe over de weg liepen, waren de straten bezaaid met lijken en ik zag hoeze de mensen behandelden. Mijn vader en mijn oom zijn niet meer gezien,sinds de dag dat ze hen hebben meegenomen".

De heer ElSakka heeft zijn vader en een van zijn ooms verloren.

17. Adnan Alial-Mekdad:

"Ronddrie uur in de namiddag, donderdag, na de dood van Bachir Gemayel, lietSharon verontrustende troepenbewegingen uitvoeren. Vreemde mannen omsingeldende buurt. Sommigen wisten het en vluchtten. Mijn moeder zag gewapende mannen,ze maakte thee voor hen klaar en ze zei hen dat ze Libanese was. Ze zeidenhaar dat ze alleen tegen de Palestijnen waren; als Libanese kon ze gewoonter plaatse blijven, niemand zou iets tegen haar ondernemen, ze moest alleenhaar identiteitspapieren bij zich houden, als ze zich verplaatste. En wezochten naar onze familieleden, tot we ze zagen: opgehangen aan een boom.We hebben de lichamen meegenomen en begraven."

De heer AdnanAli al-Mekdad verloor zijn vader, zijn moeder, en meer dan veertig familieleden.

18. Amale Hussein:

"Opwoensdag begonnen de Israxeblische vliegtuigen over de streek te vliegenen begonnen de beschietingen en bombardementen. Mijn broers en zustershadden angst. Degenen die schrik hadden zijn afgedaald in de schuilkeldernaast ons huis. Een groep sliep dus in de schuilkelder en de andere inhet huis. De vliegtuigen bleven maar overvliegen. Er kwamen er meer enmeer. Mijn neefje van drie, die samen met mijn zus in de schuilkelder was,begon te wenen. Hij wilde eten hebben. Ze kwam met hem en 4 anderen uitde kelder naar het huis. Zodra ze binnen was, het was toen al donderdag,hoorden we het gehuil, het gehuil van kinderen en vrouwen in de schuilkelder,die we konden zien vanuit het venster van onze badkamer. Direct daarna,drongen gewapende Israxebli’s en falangisten onze buurt binnen. Niemandkon het huis nog uit. We hoorden het geschreeuw van kinderen en vrouwen.Ze begonnen de mensen te doden. We bleven in ons huis, we deden de deurenopen en we keerden met mijn klein neefje terug naar de badkamer. We haddenzijn mond dichtgeplakt, uit schrik dat ze zijn gehuil zouden horen en onszouden komen doden. We bleven in de badkamer, ze zijn binnengekomen, hebbenhet huis doorzocht, maar niets gevonden. We hoorden het geschreeuw vande slachtpartij door het venster van de badkamer. Zo hebben we gewetendat ze in de schuilkelder waren binnengedrongen en dat ze iedereen daarhebben meegenomen, mijn ouders inbegrepen. Op zaterdag zijn we ontsnaptnaar het centrum van het kamp. Later is mijn moeder teruggekeerd om mijnbroers te zoeken, maar ze kon hen niet identificeren, omdat ze zodanigverminkt waren. Alles wat we ervan weten, is dat ze hen in een massagrafhebben begraven. Mijn vader heeft het overlevende kind opgevoed. Dit neefjevan mijn vader noemt hem nu papa".

Mevrouw AmalHussein verloor een broer, twee zusters en verscheidene andere verwanten.

19 Noufa Ahmadel-Khatib

"Tweedagen voor het bloedbad, zijn de Israxebli’s in onze buurt binnengedrongen.Ze kwamen, namen ons mee, zetten ons op een rij en vervolgens lieten zeons gaan. De volgende dag trokken ze zich terug en bevonden ze zich ineen hospitaal. Wij vluchtten weg en de volgende dag hoorde ik van het bloedbad,waarover mij de daaropvolgende dag nog meer werd verteld. Ik ben in Shatilageweest, ik zag de slachtoffers en ik begon mijn verwanten te zoeken. Ikzag dat mijn moeder dood was, ik zag haar en ik heb haar herkend, ik zagalle slachtoffers, de doden en degenen die nog altijd tegen de muren stonden."

Mevrouw NoufaAhmad el-Khatib verloor haar moeder, haar zuster en verscheidene verwanten.

20. Ali SalimFayad:

"Wewaren thuis en we hadden bezoek. Er stond een wagen dwars over de weg enwe gingen erheen om hem te verplaatsen. Toen we terugkwamen, stonden ergewapende mannen voor ons huis op die donderdag. Ze gaven het bevel omde mannen, vrouwen en kinderen van elkaar te scheiden. Ze zetten de mannenop een rij tegen de muur, samen met onze Palestijnse buur en zijn familieen ze hebben hen gefusilleerd. De vrouwen en kinderen werden op straatafgeslacht. Vooraleer ze neer te schieten, vroegen ze de identiteitskaartenen ze hielden die. De falangisten doorzochten de huizen en de Israxebli’sbeschermden hen met hun pantserwagens en lichtgranaten. Toen ze ons fusilleerdenwerd ik aan de rug, de dij en de hand geraakt. De nacht werd verlicht doorlichtgranaten. Ik bleef uitgestrekt op de grond liggen. Later riep ik naareen voorbijganger en vroeg hem om een ambulance te verwittigen. Kort daarnakwam mijn dochter en ze bracht me naar het Akk- ziekenhuis. De volgendemorgen kwamen de falangisten naar het ziekenhuis en ze vroegen naar mijnzoon, die in de naburige kamer lag. Gewonde Palestijnen namen ze mee. Ikzag ze een gewonde uit zijn bed sleuren en op het hoofd slaan met een bijl,ze hebben hem gedood."

De heer AliSalim Fayad heeft zijn vrouw verloren, zijn twee dochters, zijn zonen enzijn schoonzuster.

21. Ahmad Aliel-Kathib:

"Hetwas donderdag tussen vijf en zes uur. We waren in de buurt en er werd geschoten.Een jonge man uit onze buurt werd gewond. We brachten hem naar het Gaza-ziekenhuis.Terwijl de slachting plaatsvond, probeerden we terug te keren, maar deweg was afgesloten, ik bleef drie dagen van huis weg." De heer Ahmad Aliel-Khatob verloor zijn vader, zijn moeder, vier broers, drie zusters enzijn grootmoeder. 22. Nazek Abdel-Rahman al-Jammal "Mijn oudste zoon wasde auto gaan starten om ons de kans te geven te vluchten, ze zijn gekomenen hebben hem opgepakt op het Sabraplein. De tweede zoon was brood en etengaan kopen, wij waren thuis, de Israeli’s en de falangisten hebben onsmeegenomen en ze dwongen ons op een rij naar Sabra te stappen. Terwijlik daar liep, zag ik mijn oudste zoon in een andere rij lopen en mijn zustershebben ook mijn andere zoon gezien. Ze deden ons tot aan de Koeweitse ambassadelopen, daar zegden ze ons: "de vrouwen naar huis. Er was een ontploffingen de mensen liepen weg. Terwijl ik terug naar huis liep, zag ik de dodenaan beide kanten van de straat, vrouwen en ouderlingen. Ze hadden de lijkenvan volwassenen en kinderen opgeblazen. Ik ben thuisgeraakt, maar de kinderenhebben het niet gehaald. Ik zocht ze gedurende 4 dagen, en mijn broer brachtmijn vermoorde jongste zoon, mijn oudste heb ik dood in de gracht zienliggen."

Mevrouw NazekAbdel Rahman al-Jammal verloor haar twee zonen, 22 en 20 jaar oud.

B.2. Getuigen,overlevenden van Sabra en Shatila

Behalve huneigen verklaringen, brachten de aanklagers nog een reeks getuigenissenmee van andere overlevenden van de slachtpartij.

1.Mohammed Raad

"Woensdagwaren we thuis en we verwachtten bezoek. Ik ben naar Sabra geweest, dewegen waren verlaten. Bij het cafxe9 van Ali Hender, kwam ik enkelejongemannen tegen. Ze spraken me aan en vroegen of ik het wist. Ik zeivan niet. Ze zeiden dat de Israxebl’s waren teruggekomen met de falangistenen dat ze vernielingen aanbrachten. Ik keerde direct naar huis terug, nammijn vrouw mee en we gingen naar haar broer. We zegden hem: "Abou Souheil,laten we hier weggaan." Hij antwoordde: "Wij zijn Libanezen, ze zullenons niets doen". Ik ben nog naar een andere verwante geweest en ik zeihem: "Laat uw kinderen hier en vertrek". Hij verweet me lafheid. Mijn vrouwen ik zijn dan maar weggegaan, tot we bij de brug van de luchthaven aankwamen.En daar zag ik de Israxebli’s de buurt omsingelen. Een Israxeblischemilitair begon me uit te schelden. En de Israxebli’s begonnen me teondervragen, vanwaar ik kwam en waar ik naartoe ging. Vervolgens zeidenze aan mijn vrouw en aan een andere voorbijgangster dat ze daar moestenblijven, terwijl ze me bevel gaven hen te volgen en me neer te zetten,dichtbij de berg. Maar ik was vlak achter Harat Horeik en we zijn gevluchtnaar Ghobeireh. Die zaterdag ben ik teruggekeerd om mijn verwanten te zoeken.Hoe zal ik het u vertellen, de mensen lagen op hun rug, zwart waren ze.Ik vond mijn vermoorde schoonbroer, het hoofd ingeslagen met een bijl,we hebben dertig andere vermoorde familieleden teruggevonden."

2. Jamilxe9Mohammad Khalifxe9

"Diedonderdag tegen vier uur in de namiddag, waren ze in Horch, en we wistendat er een slachting plaatsvond, maar we wisten ook dat de Israxebli’szich in het sportstadion bevonden. Men vroeg ons nochtans om niets te ondernemen.Een beetje later werden de bombardementen intenser en we dachten dat hetgauw kalmer zou worden. We gingen schuilen bij onze buren. Toen we in derichting van het sportstadion keken, zagen we dat er op enkele ogenblikkentijd honderden gewapende mannen naar benden kwamen. Algauw stonden ze voorhet huis, waarin heel wat mensen verzameld waren. We begonnen te roependat de Israxebli’s ons hadden aangevallen. Terwijl ze daar voor hethuis stonden, begonnen ze ons te beledigen, te verwensen. De zoon van deburen heeft de deur voor hun neus gesloten en wij zijn langs een anderedeur gevlucht naar een schuilkelders die reeds vol mensen zat. De Israxebli’sen de falangisten kwamen even later terug en ze vroegen ons via luidsprekersom ons over te geven, terwijl ze beloofden ons leven te zullen sparen alswe uit de schuilkelders kwamen. We hebben dan een witte vlag uitgehangenen toen we uit de schuilkelder kwamen, zei mijn vader me dat ons levenniet zou gespaard worden en dat ze ons zouden ombrengen. Ik zei hem dathij niet bang moest zijn en met ons mee moest meekomen. Ze hebben ons toenallemaal meegesleurd, vrouwen, kinderen en mannen. Mijn vader probeerdete vluchten, ze hebben hem afgeslacht voor de ogen van mijn moeder en mijnkleine zus. Ze deden ons lopen; bij ons was ook onze gewonde buurvrouw,die leed aan darmbloedingen. Zij en ik zijn weggevlucht, naar het centrumvan het Shatila en daar zijn we het Gaza-ziekenhuis ingevlucht. Toen zedichtbij dat ziekenhuis kwamen, zijn we opnieuw verder gevlucht. Toen deslachtpartij voorbij was, zijn we teruggekeerd en hebben we de lijken gezien,waaronder dat van de zoon van onze buren, Samir, vermoord. En onder delijken hadden ze mijnen geplaatst."

3. Chahira AbouRoudeina

"Donderdag15 september, na zonsondergang, voerde de Israxeblische luchtmacht (fictieve)raids op ons uit. Mijn huis bevond zich in de westelijke wijk van het kamp,en toen de bombardementen dichterbij kwamen, zijn we, mijn man, mijn kinderenen ikzelf, naar mijn ouders gegaan, die bij de ingang van het kamp woonden,om te weten waar ze naartoe wilden gaan. Maar we zijn allemaal bij mijnouders gebleven tot 7 uur ‘s avonds. Op dat ogenblik merkten we dat debombardementen nog toenamen en mijn zuster is dan naar buiten gegaan omte zien wat er gebeurde. Ze hebben onmiddellijk op haar geschoten. Ze schreeuwde"papa" en is niet meer teruggekeerd. Toen hij die schreeuw hoorde, is mijnvader naar buiten gegaan, hij heeft haar gevonden en hij riep: de kleineis dood. Toen hebben ze op hem geschoten en hij is neergevallen. Heel hetkamp was verlicht door lichtgranaten en niemand van ons kon nog naar buiten.We bleven zo opgesloten tot twee uur ‘s morgens. Toen hebben we begrependat er een slachtpartij had plaatsgevonden. Het lawaai van de moordpartijenen de kreten bleven ons vergezellen tot zonsopgang. Om vijf uur ‘s morgens,zijn ze via het dak naar beneden gekomen en plots stonden ze daar op detrappen, tegenover de deur van de kamer waar we ons bevonden. Ongeveer15 gewapende manen vatten post aan de vensters en vier van hen zijn binnengekomen.De kleintjes huilden en wij vrouwen schreeuwden met hen mee. Ze hebbende mannen tegen de muur gezet, mijn man, mijn neef van vaderszijde en mijnbroer en ze hebben hen voor onze ogen neergeschoten. Ze verplichten onsnaar buiten te komen en ze zetten ons op onze beurt tegen de muur, metde bedoeling ons ook neer te schieten. Maar ze begonnen te discussixebrenover wie als eerste zou schieten.Toen hebben ze ons meegenomen naar hetsportstadion, en ze brachten ons naar een zaal, vol met vrouwen, kinderenen mannen. Terwijl ze de zaal bewaakten, slepen ze hun bijlen en maaktenze hun pistolen klaar. Het was vrijdag, vijf uur ‘s morgens. ‘s Middagsbrachten ze nog jonge mensen en vrouwen uit het rusthuis, samen met personenvan de Koeweitse ambassade. In het sportcentrum waren er nog mijnen, diedateerden van het begin van de Israxeblische invasie. Een van die mijnenexplodeerde. Op dat moment zijn er mensen kunnen vluchten en wij warendaarbij. Wat zal ik zeggen? Toen wij in het sportcentrum waren, beschermdende Israxebli’s de falangisten, en de Israxeblische pantserwagenswaren daar opgesteld. Het waren ook Israxebli’s, die via luidsprekersriepen: Geef u over, uw leven zal gespaard worden."

4. Hamad MohammadChamas

"Woensdag,toen het Israxeblische leger met zijn pantserwagens aankwam bij hetsportcentrum, en toen we wisten dat de Israxebli’s er waren, ben iker met een vriend naartoe gegaan en we hebben hen gevraagd wat er gebeurde.Ze hebben me gevraagd of ik een terrorist was, ik heb dat ontkend. Ze hebbenons toen gezegd, blijf thuis, er is niets aan de hand. Ik ben naar huisgegaan. Het was 15 september. Donderdag 16 september, sprak ik met AbouMerhef en Abou Nabil, toen we plotseling het geluid van bommen hoorden,die op de huizen vielen en de kreten van de gewonden. We zijn dan toegesneldom de gewonden te helpen en we brachten hen naar de hospitalen Akka enGaza. Daarna stelde ik aan mijn vader voor om naar de schuilkelder te gaan.De bombardementen namen toe en we zijn effectief in de schuilkelder afgedaald.De kinderen hadden dorst. Ik ben dan water en dekens gaan halen. Mijn broerwas toen al 15 dagen van huis weg, want hij had een job. Hij kwam juisttoe en we bleven even zitten bij de deur van de schuilkelder. En plotselingwaren er Israxebli’s en de falangisten, die ons uitscholden. Ze zegdenons naar buiten te komen. We zijn naar buiten gegaan. Ze hebben ons tegende muur gezet en ze wezen Abou Merhef aan, hij had 500 pond in zijn zak.Abou Merhef zei hen: "neem 250 pond en laat mij 250 pond voor mijn kinderen".Toen ze dat hoorden, hebben ze onmiddellijk op de mannen geschoten. Ikwas geraakt en ik hield me voor dood. Drie of vier anderen vielen overmij heen. Zij waren dood: Abou Hussein el Bourgi, Kassem el Bourgi en AbouNahil en Ali Mehanna. Ik herinner me dat deze laatste, ondanks zijn verwondingen,nog ten minste een uur overleefde. Zodra hij terug bij bewustzijn kwam,begon hij om hulp te roepen en te vragen of er nog iemand leefde en bijbewustzijn was. Ik antwoordde hem: "ik". Hij zei: "wie". Ik zei: "Hamad".Hij zei: "Medelijden, Hamad, ik ben gewond aan de maag en aan de hand".Hij zei: "doe de groeten aan mijn moeder, mijn zuster en die en die." Ikzei hem: "hoe weet je dat ik in leven ga blijven?" Ik zei hem: "is er nogiemand in leven dicht bij jou?" Hij ging zitten, ik lag nog altijd uitgestrekt.Een beetje later zijn ze teruggekomen en ze hebben tegen Ali gezegd: "roepje nog?" Ze hebben hem beledigd en op zijn hoofd geslagen. Maar hij kwamterug recht en hij zei tegen hen: "zo behandelen jullie ons, honden, wantwe dachten dat ze de Libanezen niet mochten aanvallen. Ze hebben zich danopnieuw aan het werk gezet. Vijf, zes keer, hebben ze geschoten om zekerte zijn dat iedereen dood was. Ze hebben hun geweer op mijn dij gerichten ze hebben geschoten. En zo kwamen ze dus terug om zeker te zijn datiedereen dood was. Tegen vijf uur in de morgen heb ik geprobeerd om wegte geraken van waar ik was. Er was een muur dicht bij me. Ik ben de straatovergestoken en ik hoorde het geluid van pantserwagens. Ik ben dan teruggekeerdom me te verbergen in het vernielde huis van Osman Houbou. Tegen de middagbewoog ik me tussen de steeg en het huis. Plots hoorde ik een Israxeblischemicrofoon: "geef uw wapens af, uw leven en dat van uw familie zal gespaardworden. Ik heb geprobeerd om tegen de helling op te klimmen om me overte geven, zoals ze vroegen. Toen ik bijna zo ver was, keek ik eens goeden ik zag ze de mannen aan xe9xe9n kant zetten en de vrouwenaan de andere kant. Ik zag ze hen vervolgens fusilleren. Daarom ben ikteruggekeerd naar het huis dat ik een beetje eerder verlaten had. Ik bendaar tot ‘s avonds gebleven. Ze zaten rond een tafel en dronken alcohol.Enkel een muur scheidde me van hen. De muur was gebarsten, ik zag wat ergebeurde. Zee zeiden: laat niets leven wat beweegt. Zo ben ik in slaapgevallen in het huis tot zaterdagmorgen 10 uur. Ik had alle hoop verlorenen ik kon niet meer. Ik besloot naar buiten te gaan, zelfs al zou ik gedoodworden. Ik probeerde naar ons huis terug te keren, maar ik vond het vernield.Ik kon niet doorstappen, want de straat was bezaaid met lijken. En elkekeer dat ik een lijk aanraakte, voelde ik het vlees tussen mijn vingers.Ik zag Oum Bachir, vermoord temidden van haar 7 kinderen. Het leek of zeingeslapen was, met haar zeven kinderen rondom zich. Ik ben naar huis teruggekeerden ik ben tussen de doden gaan zitten. De dochter Makdad is gekomen omde hulpdienst op te roepen en zo ben ik in het ziekenhuis opgenomen."

5. Milaneh Boutros

"Diedonderdag waren we thuis. Er waren bombardementen en we gingen schuilen.De schuilplaats was stampvol met vrouwen, kinderen en mannen. Kort daarnabracht een man uit het Zuiden, uit het kamp van Rashedieh denk ik, zijnfamilie binnen. De broer van Mohammad Chamas kwam om hem voor te stellenweg te gaan. Maar Mohammad weigerde en we bleven in de schuilkelder. Ikheb mijn dochter van twee jaar binnengebracht en dan ben ik naar buitengegaan. Ik zag dat gewapende mannen en Israxeblische soldaten de menseniets toeriepen. Ik ben als eerste buitengegaan, denkend dat ze daar warenom ons te beschermen. Ik zei hem: u bent gekomen om ons te beschermen."Zwijg", en hij begon me te beledigen en uit te schelden. "Zwijg. Gevenjullie je nu uit voor Libanezen?" Ik heb hem gezegd dat ik van Zghortawas en dat mijn man Libanees was. Hij heeft ons meegenomen. Ik droeg eenvan mijn dochters, de tweede hield mijn hand vast en de derde klampte zichvast aan mijn kleren. We stapten over de lijken. De plaats was verlichtdoor lichtgranaten alsof het midden op de dag was. Toen we bij de Koeweitseambassade aankwamen, hebben ze Ali, de neef van mijn man, genomen en zehebben ons op vrachtwagens geladen. We reden eerst richting Dora en danrichting Bickfaya.Daar was een vrouw op de veranda, die zei:"jullie brengenme vrouwen, maar ik wil mannen". Bij ons was er een kleine jongen van 13jaar, Ali Zayyoun, die zich in een hoek van de bus verborg. Zodra ze hemzagen, hebben ze hem vermoord. Dan hebben ze ons naar Ouzai gebracht. Devolgende morgen hebben ze ons gevraagd om terug naar huis te gaan. Er warenoveral Israxeblische patrouilles en falangistische wegversperringen.De grond was bezaaid met lijken. Aan de deur van de schuilplaats, zag ikmijn man, mijn zoon en andere personen, allemaal vermoord. Een andere lijkwas bovenop dat van mijn zoon gegooid, die afgemaakt was met een bijlslagop het hoofd."

6. Najib Abd-el-RahmanAl-Khatib

"Voorze bij ons binnendrongen, vuurden de Israeli’s lichtgranaten af. Toen debombardementen dichterbij kwamen, heeft mijn vader ons naar de schuilplaatsmeegenomen tot de bombardementen wat afnamen. We gingen naar het Akka-ziekenhuis,waar we die nacht sliepen. Maar tegen 5 uur ‘s ochtends drongen ze hetziekenhuis binnen en we zijn opnieuw gevlucht. Op zaterdag ben ik dan naarhuis teruggekeerd om enkele spullen op te halen. Ik zag overal lijken opde grond liggen en de Israxebli’s en falangisten liepen erlangs. Ikkwam langs achter binnen, direct via de tuin. Daar zag ik mijn dode vaderliggen. Ik ging verder in de richting van het huis. Er was daar een wasbekken.Het was gevuld met menselijke hoofden. Ik ben weggevlucht." De aanklagershebben ook getuigenissen verzameld van overlevenden, die opgetekend zijndoor journalisten en waarnemers, namelijk

7. Ellen SIEGEL,Amerikaanse verpleegster in Beiroet in 1982, verblijft momenteel in WashingtonD.C. (U.S.A.)

8. Robert FISK,van Britse nationaliteit, journalist, een van de eerste journalisten diede kampen bezocht na de slachtpartij

9. Nabil AHMED,overlevende, verblijft nu in Washington D.C.

10. Jean GENET,van Franse nationaliteit, dichter en dramaturg, heeft de kampen onmiddellijkna de slachtpartij bezocht

11. Dr. SweeCHAL ANG, van Singaporese nationaliteit, arts in het Gaza-ziekenhuis vanSabra op het ogenblik van de slachting

12. Dr. PerMIEHLUMSHAGEN, van Noorse nationaliteit, idem

13. Dr. BenALOFS, van Nederlandse nationaliteit, verblijft nu in Groot-Brittannixeb,verpleger in het Gaza-ziekenhuis op het ogenblik van de slachting

14. Dr. DavidGREY, Engelse nationaliteit, verblijft nu in Groot-Brittannixeb, artsin het Gaza-ziekenhuis op het ogenblik van de slachting (Dr. Grey was xe9xe9nvan de drie artsen die naar het ziekenhuis terugkeerden na de aanvankelijkeontruiming en dit met een officieel ‘laissez-passer’ van het Israxeblischeleger).

B.3. Andereaanklagers

12.Akram Ahmad Hussein De heer Hussein was in Tripoli op het ogenblik vande feiten. Hij heeft heel zijn familie verloren: zijn moeder, vijf broers(17, 13, 12, 11 en 11 jaar) en twee zusters (10 en 9 jaar).

II. Wettelijke kwalificatievan de feiten.

A. Genocide

Naar aanleidingvan de slachtpartijen in de vluchtelingenkampen Sabra en Shatila, keurdede Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 19 september 1982 resolutienr. 521 (1982) goed, die in het bijzonder:

"demisdadige slachtpartij tegen Palestijnse burgers te Beiroet veroordeelt"

Op 16 december1982 heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties volgende resolutie(37/123 D) met een overweldigende meerderheid aanvaard:

"DeAlgemene Vergadering,
de resolutie95 (I) van 11 december 1946 herinnerend,
de resolutie96 (I) van 11 december 1946 herinnerend waarin meer bepaald bevestigd werddat genocide een misdaad is tegen de rechten van de mens die de geciviliseerdewereld veroordeelt en waarvoor de belangrijkste daders en hun medeplichtigen-of het nu privxe9-personen, functionarissen of staatsleiderszijn-,moeten worden bestraft, ongeacht de raciale, religieuze, politieke of anderemotieven waarmee ze handelden.

Onder verwijzingnaar de bepalingen van de Conventie voor de Preventie en de Repressie vanGenocidemisdaden, goedgekeurd door de Algemene Vergadering op 9 december1948, en verwijzend naar de pertinente bepalingen van de Conventie vanGenxe8ve inzake de bescherming van burgers in oorlogstijd van 12 augustus1949. Geschokt door de massale moordpartij tegen Palestijnse burgers inde vluchtelingenkampen van Sabra en Shatila in Beiroet. Akte nemend vande universele verontwaardiging en veroordeling veroorzaakt door deze slachting,

En verwijzendnaar haar resolutie ES-7/9 van 24 september 1982,

1.veroordeelt de Algemene Vergadering in de meest krachtige termen de massaleafslachting van Palestijnse burgers in de vluchtelingenkampen van Sabraen Shatila;

2. beslistdat deze slachtpartij een daad van genocide was."

Deze conclusiedient te worden onderschreven. Artikel 2 van de Conventie van 9 december1948 over de genocide, goedgekeurd door de wet van 26 juni 1951 , houdtvolgende definitie in: "x85Onder de genocide vallen xe9xe9n vande volgende daden: gepleegd met de intentie om een nationale, etnische,raciale of religieuze groep te vernietigen, helemaal of slechts ten dele,zoals: 1. moord op groepsleden; 2. ernstige aanslag op de fysieke of mentaleintegriteit van de groepx85"

Het dossiertoont aan dat de aanval tegen de vluchtelingen van Sabra en Shatila berustteop een diepe etnische haat tegenover de Palestijnen, omwille van hun nationaleorigine.

De intentieom hen schade te berokken was duidelijk ingegeven door het feit dat zePalestijnen waren. In zijn boek schrijft de Amerikaanse journalist ThomasFriedman, die een van de eerste getuigen was van de slachtpartij:

"Nadienzouden de Israxeblische soldaten beweren dat ze niet wisten wat er inde kampen gebeurde. Ze hebben de mensen niet horen schreeuwen noch de schotengehoord tijdens de slachtpartij. Ze hebben de moedwillige moord op onschuldigendoor hun telescopische verrekijkers niet gezien. Als ze dit hadden gezien,zouden ze het geweld onmiddellijk gestopt hebben. Dit is allemaal waar.De Israxeblische soldaten hebben niet gezien hoe onschuldige mensenwerden afgeslacht noch hebben ze de onschuldige kinderen horen schreeuwenterwijl die op weg waren naar hun graf. Wat ze wel gezien hebben, was "terroristischeaanwezigheid" die werd "opgerold" en "terroristische verpleegsters" diezich snel verplaatsten en "terroristische tieners" die zich probeerdente verdedigen, en wat ze wel gehoord hebben waren "terroristische vrouwen"die aan het schreeuwen waren. In de Israxeblische denkwijze redt mengeen "terroristen". Er bestaat niet zoiets als "terroristen" afslachten.Vele Israxebli’s hadden in hun eigen hoofd de Palestijnen zo onmenselijkgemaakt, zo ontelbare keren hadden hun radio en televisie de woorden "Palestijn","PLO" en "terrorist" gelijkgeschakeld, gedurende zo lange tijd, ze haddenhet zo vaak gehad over "terroristische tanks" en "terroristische ziekenhuizen",dat ze simpelweg het onderscheid niet meer maakten tussen Palestijnse stijdersen Palestijnse burgers, strijders en niet-strijders. De Commissie Kahan- de onderzoekscommissie van de Israxeblische regering, die later degebeurtenissen in Sabra en Chatila onderzocht – ontdekte verschillendevoorbeelden van onmiddellijk na de slachtpartij, waarbij de door Israxeblischeofficieren ondervraagde falangisten verwezen naar de moord op Palestijnseburgers. Sommige officieren hadden deze informatie zelf doorgegeven aanhun oversten, maar die hebben hier niet op geantwoord. De meest opmerkelijkegebeurtenis deed zich voor, twee uur nadat de operatie was begonnen opdonderdagavond: de commandant van de Israxeblische troepen rond Sabraen Shatila, brigadegeneraal Amos Yaron, werd door een inlichtingenofficiergetipt over een falangistische militieman. Deze had contact gehad met eenfalangistische officier, die verantwoordelijk was voor de contacten metde Israxeblische troepen, en hem gezegd dat hij 45 Palestijnen gevangenhield. Hij vroeg zijn overste wat hij met hen moest doen. De officier antwoordde:’Voer Gods wil uit’. En zelfs wanneer Yaron zo’n verslag hoorde, deed dieniets om het te stoppen."

Deze collectieve"duivelsvoorstelling" van de Palestijnen, zoals Thomas Friedman het noemt,treft men ook aan in de autobiografie van Ariel Sharon, getiteld Warrior:het objectief van de aanval tegen Shabra en Shatila was "West-Beiroette zuiveren van de PLO". In een andere passage in hetzelfde boek legtSharon het doel van de invasie in Libanon uit in volgende termen: "Elkedoeltreffende aanpak (x85) moet niet alleen rekening houden met specifiekelokale doelwitten, maar met de gehele militaire en politieke PLO-structuurin Libanon. En dit dwingt ons, of we dat nu willen of niet, om het heleLibanese zootje als dusdanig in het vizier te nemen."

Deze houdingkomt trouwens overeen met de beruchte uitspraken van de toenmalige Israxeblischeeerste minister, die de Palestijnen bestempelde als "dieren op twee poten"en van Rafaxebl Eitan, die door de Kahane Commissie werd aangeduid alseen van de verantwoordelijken van de massamoord: hij zou over de Palestijnengesproken hebben als "gedrogeerde kakkerlakken".

De haat tegende Palestijnen als volk, ook vanwege de uitvoerders van de massamoord,komt duidelijk naar voor uit verscheidene getuigenissen van aanklagersen overlevenden. Ook al is het waar dat er ook een groot aantal Libanezenis vermoord, toch blijkt de ethnisch-bepaalde opruiing duidelijk uit hetzogezegde onderscheid tussen Libanezen en Palestijnen. Mijnheer Adnan AliMekdad heeft het in die zin over het gesprek van zijn moeder met de beulen:"Mijn moeder zag de gewapende mannen, ze maakte thee voor hen klaaren ze zei hen dat ze Libanese was. Ze zegden haar dat zij niets te vrezenhad, dat ze alleen de Palestijnen zochten. Aangezien zij Libanese was,kon ze rustig hier blijven, niemand zou haar kwaad doen, ze moest alleenhaar identiteitsbewijs bij zich houden, wanneer ze zich verplaatste".Niettemin heeft ze de slachtpartij niet overleefd.

In dezelfdezin, moet men de getuigenis van Mohammed Ibrahim Faqih begrijpen: "Ongeveerdertig jonge mannen werden vlakbij ons huis vermoord, zonder onderscheidtussen Libanezen en Palestijnen. Ze hebben niemand gespaard en ze hebbeniedereen gedood, die hun pad kruiste. In het huis van onze buur Ali SalimFayad hebben ze zijn vrouw en kinderen vermoord."

De haat tegende Palestijnen als volk en als etnische groep, zowel vanwege het Israxeblischemilitaire commando als vanwege de voornaamste falangistische uitvoerders,legt het fenomeen uit dat door verscheidene journalisten, waaronder ThomasFriedman, beschreven wordt:

"TheIsraxebli’s hadden Sabra en Shatila zodanig gedemoniseerd als nietsanders dan broeinesten van Palestijns terrorisme, dat ze zelfs niet wistendat misschien een kwart van de wijken Sabra en Shatila bewoond werd doorarme Libanese sjiieten, die naar Beiroet gekomen waren vanop het platteland…Een foto in de krant As-Safir, de dag nadat de massamoord openbaar werd,gaf een goede samenvatting van de blinde tribale haat van de falangisten,die door de kampen woedde. De foto, die het grootste deel van de voorpaginain beslag nam, bestond uit xe9xe9n hand. De vingers van dezehand omklemden een identiteitskaart, die gemakkelijk te lezen was. De kaartbehoorde toe aan Ilham Dahir Mikdaad, 32 jaar. Ze was een sjietische vrouw.Haar hele familie, naar schatting veertig mensen, was weggevaagd door defalangisten. Haar lichaam werd gevonden in de hoofdstraat in Shatila, meteen rij kogels door haar borsten. Het was duidelijk wat er gebeurd was:ze moet haar identiteitskaart aan een falangist getoond hebben, terwijlze hem probeerde te vertellen dat ze een Libanese moslim was, geen Palestijnse,toen hij zijn lader op haar borst heeft leeggeschoten."

Deze besluitenworden ondersteund door welbekende gegevens, die te vinden zijn in de groteonderzoeken en reportages van die tijd over de collectieve dimensie vande massaslachting van zowel mannen, vrouwen als kinderen. Daarbij werdenzwangere vrouwen (bijvoorbeeld in de getuigenissen van Mohammed IbrahimFaqih en van Chawkat Abou Roudeina) en baby’s speciaal geviseerd. Uit detalrijke rapporten en getuigenissen, steekt het ooggetuigenverslag uitover de baby die doodgetrapt werd , de verslagen van luitenant Avi Grabowski,die aanwezig was tijdens de slachtpartij en wiens verslag van de moordpartij,waarvan hij getuige was, genegeerd werd door zijn superieuren , en vooral,de bevestiging van de samenwerking en medeplichtigheid tussen de mobieleeenheden van de moordenaars en die van het Israxeblische ministerievan Defensie.

"Opeen bepaald moment , begon Sharon de noodzaak te benadrukken om alles tevernietigen wat overbleef van de PLO-infrastructuur in West-Beiroet enhij benadrukte het gevaar van vrij rondlopende terroristen in de stad."Ik wil niet dat er xe9xe9n enkele overbleef" werd hij geciteerdin een van de verslagen van de sessie. "Hoe herken je hen?" vroeg Hobeika.

Datwas een dwaze vraag voor een hooggeplaatste officier van een militie, diebekend stond voor zijn talent om terroristen op te sporen, en Sharon beslootom de vraag te ontwijken. "Ik ben nu weg naar Bekfaya", was zijn antwoord."We zullen dat in een meer besloten zitting bespreken".

Aan deze nota,die Israxeblische auteurs als "sinister" omschrijven, moet men tenslottenog toevoegen dat, in de jurisprudentie van het Internationaal Joegoslavixeb-Tribunaal(doorgaans afgekort als "ICTY") , "het specifieke voornemen tot de misdaadgenocide werd niet duidelijk uitgedrukt. (…) ze kan wel afgeleid wordenuit een zeker aantal elementen, zoals de algemene doctrine van het politiekeproject (…) of de herhaalde daden van selectieve vernietiging (of) hetbedrijven van daden, die duidelijk de basis van de groep ondermijnen."In de zaak Akayesu, had de rechtbank besloten dat : "Deze intentie kanafgeleid worden uit een zeker aantal feitelijke elementen, die betrekkinghebben op genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden, bijvoorbeelduit hun massaal en/of systematisch karakter en ook nog uit hun wreedheid(…)"

Besluitendmoet dan ook worden gesteld dat alle elementen, die wijzen op de misdaadgenocide, zoals gedefinieerd in de Conventie van 1948 en zoals overgenomenin het Statuut van het Internationaal Gerechtshof (artikel 6), en in artikel1xa71, van de wet van 16 juni 1993 , hier samen aanwezig zijn.

B. Misdadentegen de mensheid

B1 Omschrijvingen bron(nen) van vervolging

Volgens hetstatuut van Rome van het Internationaal Gerechtshof, zoals bekrachtigddoor de wet van 25 mei 2000, is er sprake van een misdaad tegen de mensheidals bepaalde daden zijn verricht "in het kader van een veralgemeendeof systematische agressie tegen een burgerbevolking en met kennis van zakenomtrent deze agressie" (art. 7.1.).

Het artikel7.2. verduidelijkt wat men dient te verstaan onder "agressie tegen eenburgerbevolking: "de houding die erin bestaat bedoelde daden nog uitte breiden tegen gelijk welke burgerbevolking als toepassing of uitvoeringvan een staatsbeleid of het beleid van een organisatie die dergelijke agressietot doel heeft."

Uit de voorbereidendewerkzaamheden met betrekking tot het statuut van het Internationaal Gerechtshofblijkt dat de definitie van artikel 7.1 en de verduidelijking ervan inartikel 7.2 in zeer brede zin zijn opgevat.

De definitievan artikel 7.1 werd hernomen door art.1 xa72 van de wet van 16 juni1993 met betrekking tot de bestraffing van ernstige schendingen van hetinternationaal humanitair recht zoals gewijzigd door de wet van 10 februari1999.

Het dient beklemtoonddat deze wetteksten de misdaad tegen de mensheid niet stricto sensu alsbasis voor vervolging instellen, maar eerder zijn bestaan vaststellen endus ook zijn reeds vooraf bestaande strafwaardigheid. Het statuut van hetInternationaal Gerechtshof. verduidelijkt dit in het artikel 10 . De Belgischewetgever heeft het (eveneens) duidelijk verwoord tijdens de voorbereidendewerkzaamheden met betrekking tot de wet van 1999 . Eens te meer dient duidelijkgesteld dat het internationaal gewoonterecht en het ius cogens debronnen zijn voor de vervolging van misdaden tegen de mensheid. Talrijkerechterlijke uitspraken hebben uitdrukkelijk deze bron tot vervolging bevestigd,met inbegrip van het T.P.I.Y. . Vooral van belang voor onderhavige zaakbetreffen enerzijds het arrest van het Israxeblische Opperste Gerechtshofin de zaak Eichmann, hetwelk uitdrukkelijk gesteund werd op "The Laws ofHumanity" en "the dictates of public conscience" en anderzijds de beschikkingvan onderzoeksrechter Vandermeersch in de zaak Pinochet volgens dewelkekan worden aangenomen dat alvorens te zijn verankerd in verdragen en wetten,misdaden tegen de mensheid worden bestraft door het internationaal gewoonterechten bijgevolg onderdeel zijn van het internationaal ius cogens vantoepassing op de interne rechtsorde en met dwingende weerslag "erga omnes".

Per definitieis elke omschrijving van misdaad tegen de mensheid steeds onvolledig enonvoltooid. Terzake is de omschrijving in het statuut van het InternationaalGerechtshof (en van daaruit de omschrijving in de Belgische wet) reedsbeperkter dan de omschrijving gehanteerd in Nxfcrnberg die steeds actueelblijft als primaire bron van gewoonterecht zoals dit ook werd toegepastin de zaken Eichmann en Pinochet.

De feiten invoorliggende zaak betreffen evenwel misdaden tegen de mensheid in de zinvan beide omschrijvingen (Nxfcrnberg en Internationaal Gerechtshof).De hiernavolgende analyse in het licht van de meest strikte omschrijving(Internationaal Gerechtshof.) toont dit overduidelijk aan.

B.2. Eersteen belangrijkst bestanddeel: agressie tegen een burgerbevolking

Het kan nietworden betwijfeld dat de bevolking van Sabra en Shatila burgers waren.Een beperkte groep gewapende personen verbleef voorheen in beide kampenmaar was enkele dagen voordien gexebvacueerd en dit met toepassing vande "Habib"-akkoorden. Indien Israxeblische rapporten melding maken vanafzonderlijke daden van verzet, betreft het hoe dan ook een gewettigd burgerverzetzonder dat dit de burgerhoedanigheid van de bevolking wijzigt.
Zelfs de aanwezigheidvan een minderheid gewapende personen midden een overwegend burgerbevolkingwijzigt volgens de rechtspraak van het T.P.I.Y. als zodanig geenszins deburgerlijke aard van de groep . Deze rechtspraak komt overeen met de commentaarvan het Internationaal Comitxe9 van het Rode Kruis met betrekkingtot het Aanvullend Protocol van de Conventies van Genxe8ve van 12augustus 1949 betreffende de bescherming van slachtoffers van gewapendeinternationale conflicten (Protocol I) van 8 juni 1977.

Het conceptvan bescherming van het leven en de integriteit van burgers – als "mens"- is essentieel : dit concept is gebaseerd op de empirische en dramatischehistorische ervaring, zoals uitstekend verwoord in de aanhef tot het statuutvan het Internationaal Gerechtshof : "Met in gedachten de wetenschap datin de loop van deze eeuw miljoenen kinderen, vrouwen en mannen slachtofferzijn geworden van wreedheden die elke verbeelding tarten en het menselijkgeweten diep schokken". Elke agressie tegen burgers als dusdanig is daarombijzonder ernstig.

Dat er uitsluitendburgers aanwezig waren, wordt bevestigd door het geheel van getuigenissenen rapporten. Het brutaalst is het rapport van een officier van de inlichtingendienst(die niet met naam genoemd wordt), op de avond van de eerste dag, donderdag16 september om 20.40 uur: "Er zijn duidelijk geen terroristen in hetkamp".

Niet alleenwaren er dus geen terroristen in de kampen, bovendien wisten de Israxeblischeofficieren dat vanaf de eerste dag.

Zoals reedshoger vermeld, verduidelijkt artikel 7.2 van het Internationaal Gerechtshofhet begrip van een aanval tegen een burgerbevolking, door er twee bijkomendecriteria aan toe te voegen:

B.2.1.Eerste bijkomend criterium: veelvuldige misdaden.

Het eerste bijkomendcriterium verwijst naar het aantal misdaden (veelvuldig begaan). De klassiekedoctrine eist dat de misdaden massaal moeten zijn, maar dit moet niet noodzakelijkop een zuiver statistische manier gexefnterpreteerd worden. Dit criteriumkan niet op een abstracte of cijfermatige wijze worden gemeten. Daarenboven,zoals reeds hoger vermeld werd, is het massale karakter niet als elementopgenomen in de definitie in het statuut van het Internationaal Gerechtshofen dus ook niet in de Belgische wet van 10 februari 1999. Integendeel,een voorstel om de voorwaarde dat de misdaad tegen de mensheid "op groteschaal gepleegd moet zijn" in de wet op te nemen, werd uitdrukkelijk verworpen.

In elk gevalzijn er veelvuldige moorden, verkrachtingen en andere misdaden, die ondervoornoemde definitie vallen, gepleegd in Sabra en Shatila tussen 16 en18 september 1982. De lange lijst van aanklagers en getuigen, die slechtseen deel uitmaken van de overlevenden van deze slachtpartijen, is daareen duidelijk bewijs van.

De verwijzingennaar verkrachtingen zijn buitengewoon systematisch. De verkrachting vanen de moord op een jonge vrouw van 19 die in het ziekenhuis werkte, zijnwelbekend. (zie de getuigenis van Ben Alofs). Maar dit fenomeen keert verschillendemalen terug, zoals bijvoorbeeld Amnon Kapeliouk vermeldt.

B.2.2.Tweede criterium: organisatie en/of overleg

Het tweede criteriumdat hernomen wordt in de definitie van het Statuut is het feit dat de vervolgdedaden gepleegd moeten zijn als gevolg van een collectieve politiek ofstrategie (van een staat of een organisatie). De term ‘politiek’ vereisteen zeker overleg binnen de organisatie, op het niveau van een staat ofop een ander niveau, waarvan de daders deel uitmaken.
Het belangvan dit tweede criterium moet toch wel gerelativeerd worden: de laatsteevolutie in de jurisprudentie van het ICTY toont dat het criterium vanhet overleg (het plan of het beleid) niet meer zozeer beschouwd wordt alseen noodzakelijk element van de misdaad tegen de mensheid, maar eerderals een aanwijzing van het systematische karakter van deze misdaad. Hettegenovergestelde is al aangenomen door de doctrine en de jurisprudentie:het algemene of systematische karakter is op zichzelf al een ernstige aanwijzingvan een voorafgaande planning.

Hoe dan ook,zelfs indien men nog geen rekening zou houden met deze recente evolutiesin deze materie, tonen de feiten in deze zaak voldoende aan dat de slachtingengepland en georganiseerd waren.

Eerst en vooralbewijst de efficixebnte samenwerking tussen de falangistische militiesen het geregelde Israxeblische leger (IDF) al het bestaan van een planning,of ten minste een organisatie zonder dewelke de slachting in Sabra en Shatilaniet had kunnen plaatsvinden. De afsluiting van de kampen werd door deIsraxeblische troepen hermetisch gemaakt, en meerdere rapporten onderlijnenhoe diegenen die de eerste twee dagen probeerden te vluchten, teruggestuurdwerden door de Israxeblische militairen, die het bevel hadden het kamp"af te sluiten".

Verschillendebuitenlandse getuigenissen bevestigen deze feiten, waaronder die van AstridBerkved voor de Scandinavische commissie:

"ScandinavischeCommissie : heb ik het goed begrepen dat op donderdag (x85) soldaten mensendwongen om terug te keren in de kampen ? Mensen die probeerden te vluchtenuit de kampen ?
Astrid Barkved: mensen probeerden te vluchten uit de kampen sommigen droegen zelfs wittevlaggen. Ze gingen naar de Israelis om hen het schieten te doen bexebindigenmaar ze werden teruggestuurd naar het hospitaal.
ScandinavischeCommissie : Door Israelische soldaten of door anderen ?
Astrid Barkved: Door Israelische.
ScandinavischeCommissie us ze werden op donderdag gedwongen om terug te keren in dekampen ?
Astrid Barkved: Ja."

Bovendienen aanvullendebij de elementen die reeds aangehaald werden in het eerste deel van onderliggendeklacht, blijkt deze planning duidelijk uit volgende elementen:

• Minister SHARONen de Libanese verkozen president Bashir GEMAYEL hebben verschillende gesprekkengehad over onder andere de uitdrijving van de Palestijnen uit Libanon.Volgens verschillende bronnen heeft xe9xe9n van deze gesprekkenplaatsgehad in de nacht van 12 op 13 september en zou het in het bijzondergegaan zijn over de ‘schoonmaak’ van de kampen.
• Al op 9 juli 1982had SHARON aan HABIB voorgesteld om de falangisten naar West-Beiroet testuren , daarmee aangevend dat hij een grote invloed en een zekere controleop hen had; het valt niet te betwijfelen dat de milities "onder toezicht"van het Israxeblische leger handelden (zie infra).
• Verschillendepassages in het boek van SHARON zelf (een autobiografie met de veelzeggendetitel ‘Warrior’) gaan over zijn intentie om Libanon ‘te zuiveren’ van iedereendie met de PLO te maken had. Het is ook in deze zin dat de Israxeblischejournalisten het geheel van de operatie omschrijven als "een groot plan"van Sharon, dat de "transfer" omvatte van de Palestijnen uit Zuid-Libanon,of zelfs uit het hele land.
• In zijn getuigenisvoor de officixeble Israxeblische onderzoekscommissie heeft generaalYARON verklaard dat hij de beslissing om de falangistische troepen de kampenvan Sabra en Shatila in te sturen, helemaal ondersteunde, met in het bijzonderals motief dat "het vechten hun doel goed dient zodat ze moeten deelnemenen niet alles moeten overlaten aan het IDF"
• In het rapportvan de commissie MACBRIDE, wordt duidelijk aangegeven dat de Israxeblischeautoriteiten verantwoordelijkheid dragen voor de slachtingen in Sabra enShatila, omdat ze betrokken waren bij de planning en de voorbereiding ervan,en omdat de autoriteiten de uitvoering van de misdaden vergemakkelijkthebben.
• In hetzelfde MACBRIDErapport, heeft de internationale commissie de slachting van Sabra en Shatilaook geplaatst in de bredere context van de politiek van vernietiging -onder andere door bombardementen – van een hele reeks van gebouwen meteen duidelijk burgerlijk karakter (ziekenhuizen, scholenx85). Deze politiekwas gewild en gepland.
• Ten slotte bewijzenverschillende bronnen , alsook de getuigenissen van de aanklagers, datde Israxeblische troepen niet alleen de rol gespeeld hebben van aanstokeren de acties van de falangisten vergemakkelijkt hebben, maar ook dat desoldaten van het IDF er ter plaatse aan deelgenomen hebben. Dit wordt bevestigddoor het zeer belangrijke getuigenis van een Nederlandse dokter (in dietijd verpleger), die in Sabra en Shatila aanwezig was op het moment vande slachting en die, met anderen, bevestigt zelf ter plaatse de coxf6rdinatietussen de Israxeblische troepen en de falangisten in de kampen vastgesteldte hebben.

Wat opvaltbij deze getuigenissen die voor het eerst in rechte worden voorgelegd,is hun perfecte samenhang en convergentie van de feiten.

Uit de verklaringenvan de getuigen en de aanklagers komen twee nieuwe elementen naar voor:het eerste element is de aanwezigheid van Israxeblische militairen opde plaats van de misdaad, binnen de zone van de kampen. Het tweede is demedewerking van de Israxebli’s, misschien niet aan de slachtingen, maarwel aan de scheiding, de ondervraging en het terugdrijven van tientallenburgers naar plaatsen vanwaar ze nooit meer zouden terugkeren.
Het is ookmoeilijk om zich voor te stellen dat geen enkele Israxeblische soldaat,van het leger of van de geheime diensten, deze kampen gedurende drie dagenzou hebben betreden. We moeten ons voor ogen houden dat de milities rechtstreeksaangezocht zijn voor het ‘schoonmaakwerk’, dat men verschillende logistiekemiddelen gebruikt heeft, waaronder een bulldozer voor het slopen van huizenen het graven van de massagraven, dat de nachtverlichting is blijven branden,dat er de tweede dag nieuwe eenheden de kampen in gestuurd zijn om hetover te nemen: al deze bevelen kwamen rechtstreeks van de Israxeblischelegerleiding. De meest frappante passage is die waarin M. Ariel Sharonhet bevel geeft om de kampen binnen te trekken "onder het toezicht" vanzijn leger:

[Woensdag15 september] : At 9:00 A.M. Sharon arrived at the forward command posttogether with Saguy. After being told of the Phalange’s willingness toenter the camps, he repeated his order to send them in "under the IDF’ssupervision".

Het is dus ookniet verwonderlijk dat de getuigenissen op verschillende punten overeenstemmenwat betreft de aanwezigheid van Israxebli’s. In de rapporten en onderzoekenkomen veel namen voor van soldaten die de moorden gezien hebben en diebij hun superieuren geprotesteerd hebben. Slechts enkele soldaten (waarschijnlijkde eerlijkste) hebben hun conclusies getrokken en hebben, toen de slachtingbevestigd werd, hun verhaal gedaan bij de journalisten en de onderzoekers.Maar diegene die bij de milities waren, hebben dat natuurlijk niet gedaanen het onderzoek zou precies moeten aangeven hoe het argument van de totaleafwezigheid van Israxeblische soldaten nog kan worden volgehouden.

Zelfs indieneen onderzoek naar de aanwezigheid van Israxeblische militairen in dekampen tijdens de slachting, geen resultaat zou hebben, bestaat er geenenkele twijfel dat op vrijdag 17 en vooral zaterdag 18 september tientallenburgers, meestal mannen, verdwenen zijn nadat het "sorteren" gebeurd wasin aanwezigheid van het Israxeblische leger. Er zijn veel getuigenissenvan deze brutale moorden, vooral in het sportstadion, waar het Israxeblischeleger aanwezig was.

Hier zijn enkelepassages uit de getuigenissen, die deze twee nieuwe elementen ondersteunen,en die het onderzoek dieper zou moeten uitspitten:

OuadhaHassan el-Sabeq:

"Wijwaren thuis, zondag 17 september, de buren kwamen binnen en zeiden: Israxeblis binnengevallen, geef jullie over aan de Israxebli’s, ze zullen jepapieren afnemen en vernietigen. Plots, nadat we vertrokken waren om onsover te geven aan de Israxebli’s, waren er Israxeblische tanks ensoldaten, en wij waren verwonderd dat er Libanese troepen bij hen waren.Ze hebben de mannen apart genomen en hebben ons, vrouwen en kinderen, samengebracht.Daarna hebben ze ons gezegd om naar het sportstadion te gaan en ze hebbenons erheen gebracht. Ze hebben ons daar gelaten tot zeven uur ‘s avondsen daarna hebben ze ons gezegd: ‘ga naar Fakhani en keer niet terug naarhuis’ en ze zijn ons beginnen te beschieten met kogels en obussen. Er warenmannen langs de kant, ze hebben hen meegenomen en we hebben nooit gewetenwat er met hen gebeurd is. Tot op vandaag weten we niets over hen en zijnze nog altijd vermist."

Mahmoud Younes:

"Inhet sportstadion heb ik Israxeblische militairen gezien, en ook tanks,bulldozers en artillerie, allemaal Israxeblisch, en we hebben ook groepenfalangisten gezien die bij hen waren." Jamilxe9 Mohammad Khalifxe9:"Wat later zijn de Israxebli’s en de falangisten teruggekomen en zehebben ons met luidsprekers gevraagd ons over te geven, ons belovend datwe zouden blijven leven als we uit onze schuilplaatsen kwamen. We hebbeneen witte vlag geknoopt en toen we uit onze schuilplaats kwamen heeft mijnvader gezegd dat ze ons niet zouden laten leven, dat ze ons zouden doden.Ik heb hem gezegd dat hij niet bang moest zijn en dat hij met ons moestmeekomen. Ze hebben ons allemaal meegesleurd, mannen, vrouwen en kinderen.Mijn vader probeerde te vluchten en ze hebben hem geslagen voor de ogenvan mijn moeder en mijn zusje. Ze hebben ons allemaal gedwongen te stappen.Mijn gewonde buurvrouw was bij ons, ze had haar eigen ingewanden vast.We zijn gevlucht, zij en ik, dieper in het kamp van Shatila en daar hebbenwe ons verborgen in het Gaza-ziekenhuis. Toen ze in de buurt van het ziekenhuisgekomen zijn, zijn we opnieuw gevlucht."

Amina Hasan Mohsen:

"EenIsraxebli heeft ons gezegd naar buiten te gaan. Daarna hebben we iemandgezien die Arabisch sprak. Toen we buitengegaan zijn onder dekking vande Israxebli’s, is hij op ons beginnen te roepen. Toen heb ik mijn kinderengeteld en heb ik gezien dat Samir ontbrakx85"

Sana Sersaoui:

"x85deIsraxebli’s die postgevat hadden voor de Koeweitse ambassade en voorhet Al Rihab station hebben ons met luidsprekers gevraagd ons over te geven.Op die manier zijn we in hun handen terechtgekomen. Ze hebben ons naarhet sportveld gebracht en de mannen moesten achter ons lopen. Maar danhebben ze de mannen hun hemden afgenomen en ze voor hun ogen gebonden.Zo heeft Israxebl de jongemannen op het sportveld aan een ondervragingonderworpen. De falangisten hebben hen nog 200 mannen geleverd. Mijn man,noch die van mijn zus, zijn ooit teruggekeerd."

Chahira Abou Roudeina:

"Watkan ik zeggen? Toen wij op het sportplein waren, waren het de Israxebli’sdie de falangisten beschermden en de Israxeblische tanks hadden er postgevat.Het waren zelfs de Israxebli’s die door luidsprekers riepen: ‘geef jullieover, dan zullen jullie blijven leven’."

Behija Zrein:

"Ondertussenis er een Israxeblische patrouille gekomen en heeft ons gevraagd omnaar het sportstadion te gaan. De mannen zijn erheen gegaan, terwijl wij,vrouwen naar de ambassade van Koeweit gebracht werden. Toen zagen we datde jongemannen in auto’s gezet werden. Onder hen was mijn broer. Ze hebbenhem geblinddoekt. Daarna is hij verdwenen en ik heb hem nooit meer teruggezien."

Fady El Sakka:

"Zaterdagmiddag,toen we nog thuis waren, zagen we de Israxebli’s bij ons thuis toekomen.Ze zeiden ons dat we buiten moesten gaan. Ik was toen een jongen van 6jaar. We zijn buitengegaan en ze hebben ons meegenomen naar de straat aande westkant. Mijn vader droeg mijn broertje. Ze vroegen hem om het kindaan mijn grootmoeder te geven, die ook bij ons was. Ze wilden mijn vaderen mijn oom meenemen. Mijn grootmoeder vroeg waar ze hen heen brachten.Iemand antwoordde haar dat ze weldra zouden terugkomen."

Wat de politiekof de strategie betreft, zijn de aanwijzingen dus veelvuldig en overtuigend.In elk geval kan het bewijs van dit basiselement net zoals het bewijs vande intentie, vereist om te kunnen spreken van een genocide, uit de omstandighedenvan de feiten afgeleid worden.

B.3. Tweedebasiselement: algemeen of systematisch karakter van de aanval.

Op dit juridischpunt is het gewoonterecht eveneens gexebvolueerd sinds de processenvan Nxfcrnberg en Tokio: tegenwoordig is het niet meer vereist dat deaanval tegen een volk algemeen en systematisch is.

Niettemin zijnde moorden in Sabra en Shatila wel degelijk algemeen en systematischgeweest. Dit valt af te leiden uit het feit dat de toegang tot de kampenafgesloten was, en dat de groepen moordenaars de kampen wijk na wijk "schoongemaakt"hebben, en dat gedurende drie dagen.

B.4. Derdebasiselement: het morele element

Ten slottemoeten de aanvallen gebeuren terwijl men zich ervan bewust is dathet gaat om een algemene of systematische aanval tegen een burgerbevolking.

Zoals het statuutvan het Internationaal Gerechtshof aantoont, is het niet meer noodzakelijkdat elke dader van een misdaad tegen de mensheid persoonlijk gehandeldheeft vanuit een politiek van vervolging, repressie of uitroeiing. Hetis integendeel voldoende dat hij gehandeld heeft met kennis van zaken.(sciens et volens, zie artikel 30 van het statuut). Die regel iszowel gebaseerd op het gewoonterecht als op het klassieke recht.

Niettemin stellenwe vast dat de personen die in voorliggende zaak reeds gexefdentificeerdzijn als verantwoordelijken voor de slachting in Sabra en Shatila, dezemisdaden niet alleen hebben willen plegen of eraan hebben willen deelnemen,maar eveneens gehandeld hebben vanuit een politiek van vervolging, repressieen zelfs uitroeiing. Het is belangrijk om hier resolutie 37/123D van deVerenigde Naties te herhalen, waarin de slachting van Sabra en Shatilabestempeld werd als daad van genocide. Gegeven dat elke daad van genocidevolgens de interpretatie van de Conventie van 1948 per definitie een speciesvan hetzelfde genus bevat, te weten de misdaad tegen de mensheid, impliceertde kwalificatie van deze misdaden als genocide dat al de criteria voorde kwalificatie ervan als misdaad tegen de mensheid, automatisch ook vervuldzijn.

Dit moreleelement zal overigens nog verder ontwikkeld worden in verband met de discussieover de individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheden voor de slachtingenvan Sabra en Shatila. (cfr. Infra punt IV)

C. Oorlogsmisdaden

Gepleegd inovertreding op de bepalingen van de Conventie IV van Genxe8ve van1949 aangaande de bescherming van personen in tijden van oorlog, geratificeerddoor Israxebl en door Belgixeb , moeten de slachtpartijen van Sabraen Shatila ook beschouwd worden als oorlogsmisdaden, in de definitie vanartikel 8 van het statuut van het Internationaal Gerechtshof en als ernstigeinbreuken die schade toebrengen aan personen en aan hen die bescherminggenieten van de Conventies van Genxe8ve, in de definitie van de wetvan 16 juni 1993, aangezien deze misdaden begaan zijn in het kader vaneen agressieve invasie door het Israxeblische leger op Libanees grondgebied,wat de zaak ook een internationaal karakter geeft, volgens de definitievan deze Conventie IV.

De slachtoffersvan Sabra en Shatila moeten allemaal beschouwd worden als beschermde personenin de definitie van de vermelde Conventie IV. De beweringen van SHARONwat betreft de aanwezigheid in de kampen van 2000 gewapende mannen , zijnduidelijk tegengesproken door de feiten. Praktisch niemand van de vluchtelingenin Sabra en Shatila heeft ook maar enige weerstand geboden. Vele mensenzijn vermoord teruggevonden met in hun handen nog hun identiteitskaart,hetgeen op dramatische wijze hun vertrouwen aantoont in de beschermingdie zij als burgers verwachtten. (zie supra onder B2).

Daarbij komtnog dat het Israxeblische leger op het ogenblik van de feiten in Sabraen Shatila een bezettingsmacht was in de betekenis van artikel 4 van deConventie IV : het Israxeblische leger had dan ook een bijzondere verantwoordelijkheidvoor de burgers.

Als oorlogsmisdadenworden met name aangemerkt : vrijwillige doodslag, foltering of andereonmenselijke praktijken, de verwoesting van materixeble goederen zondermilitaire noodzaak en meer in het algemeen het blootstellen van de burgerbevolkingof burgers aan een aanval of het aanvallen van niet verdedigde plaatsen.Al deze misdaden werden in Sabra en Shatila begaan door de falangistischemilities, die actief werden gesteund door de Israxeblische strijdkrachten,die hen de controle over de kampen hadden toevertrouwd "onder Israxeblischtoezicht"

D. Samenloopvan de strafbare feiten

In het lichtvan wat voorafging, moet besloten worden dat de handelingen van de verschillendeactoren, betrokken bij de slachtpartijen van Sabra en Shatila, een moreleen materixeble samenloop van strafbare feiten vormen. Deze feiten behorentot de gategoriexebn van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheiden genocide.

Geen enkelerechtsregel uit het gewoonterecht, noch uit het conventionele recht, verzetzich tegen het gebruik van verschillende kwalificaties voor eenzelfde feitof eenzelfde geheel van feiten. In tegendeel: in de eerste zaak die werdberecht door het Internationaal Rwandatribunaal te Arusha (de zaak Akayesu),is er een samenloop van inbreuken vastgesteld . Samenloop van inbreukenis ook vastgesteld door het Franse Hof van Cassatie in de zaak Barbie.

E. Conclusie

De feiten gepleegdin Sabra en Shatila vormen een samenloop van misdaad van genocide, misdaadtegen de mensheid, oorlogsmisdaden en zware schendingen van de Conventiesvan Genxe8ve van 1949.

De huidigeaanklacht is gebaseerd op de hogervermelde kwalificaties, die hun grondvan strafbaarheid zowel in het internationaal gewoonterecht (ius cogens)als in het Belgisch positief recht vinden.

III. Universele bevoegdheidvan de Belgische justitie

A. Genocide

De universelebevoegdheid met betrekking tot de vervolging en de bestraffing van genocidevloeit vooreerst voort uit het ius cogens, en met name uit de conventievan 1948. In haar verordening van 8 april 1993, heeft het InternationaalHof van Justitie verklaard dat "alle partijen de verplichting op zichhebben genomen om genocide te voorkomen en te bestraffen" en dat "de rechtenen plichten zoals vastgelegd door de Conventie (van 1948) rechten en plichtenerga omnes gelden". De Kamer van Beroep van het Internationaal Straftribunaalvoor Joegoslavixeb, heeft in de zaak Blaskic verklaard dat de verplichtingvoor elke nationale justitie om "personen te berechten of uit te leverendie vermoed worden verantwoordelijk te zijn voor zware schendingen vanhet internationale humanitaire recht" van gewoonterechtelijke aardis . Niettegenstaande Artikel VI van de Conventie een voorkeur uitspreektvoor de jurisdictie van de rechterlijke macht van de staat die rechtstreeksmet de feiten te maken heeft, is deze bevoegdheid echter niet exclusief.

Uit de vorigebeschouwingen vloeit evenzeer de vaststelling voort dat de wet van 10 februari1999 totwijziging van de wet van 16 juni 1993, een procedurewetis wat betreft de universele bevoegdheid voor genocide. Deze wet is dusvan onmiddellijke toepassing, wat ook de datum van de inbreuk is . De Belgischewetgever heeft overigens heel duidelijk ditzelfde principe toegepast indezelfde materie middels de wet van 22 maart 1996 met betrekking tot deerkenning van het Internationaal Tribunaal voor ex-Joegoslavixeb envoor Rwanda: deze erkenning steunt inderdaad op een formele bevoegdheidin het Belgische positieve recht met betrekking tot de feiten gepleegdsinds 1991, dus een vrij lange tijd vxf3xf3r de wet van 22 maart1996.

B. Misdadentegen de mensheid

De burgerlijkepartijen sluiten zich volledig aan bij de redenering, uitgewerkt in deverordening uitgesproken op 6 november 1998 in de zaak Pinochet , meerbepaald gebaseerd op de vaststelling dat de misdaad tegen de mensheid eveneenszijn grond voor strafbaarheid vindt in het ius cogens.

Men vindt overigensdezelfde redenering terug in een aantal beslissingen uitgesproken in anderelanden, zoals bijvoorbeeld de beslissing Demjanjuk, waar een federaalhof van de Verenigde Staten heeft beslist: "Het universaliteitsprincipesteunt op de premisse dat sommige misdaden zo universeel laakbaar zijn,dat de daders ervan moeten worden aanzien als de vijanden van alle volkeren.Bijgevolg kan elke staat die hen kan vatten hen ook veroordelen volgensde eigen wetgeving m.b.t. deze misdaden. Israxebl en gelijk welk anderland mag de bescherming van dit belang van alle volkeren op zich nemendoor de bestraffing na te streven van de daders.."

Bovendien onderstrepende burgerlijke partijen dat de Belgische regering en de Belgische wetgeveruitdrukkelijk deze redenering geldig hebben verklaard tijdens de voorbereidingvan de wet van 10 februari 1999, die de wet van 16 juni 1993 wijzigt. Doorhet ius cogens te bevestigen als grond voor strafbaarheid, hebben de regeringen de wetgever overigens terzelfdertijd het karakter van procedurewet benadruktvan de wet van 10 februari 1999. In deze hoedanigheid, en in het bijzondermet betrekking tot de universele bevoegdheid, is deze wet dus ook van onmiddellijketoepassing (zoals voor de misdaad van genocide), wat ook de datum van deinbreuk moge zijn.

C. Oorlogsmisdaden

Volgens hetartikel 146 van de 4e Conventie van Genxe8ve van 1949, "heeft elkeverdrags partij de verplichting personen op te sporen die verdacht wordenvan een van deze ernstige inbreuken of er van verdacht worden de opdrachtgeverservan te zijn. Deze personen moeten voor de eigen rechtbanken verschijnen,ongeacht hun nationaliteit. Elke verdragspartij kan, indien ze dit wenst,en volgens de voorwaarden van de eigen wetgeving, deze personen overdragenaan een andere gexefnteresseerde verdragspartij, voor zover deze voldoendeklachten heeft tegen deze bewuste personen."

Zo houdt, bijvoorbeeld,de militaire regelgeving van de Verenigde Staten van Amerika een uitdrukkelijkebepaling in over de universele bevoegdheid voor misdaden tegen de mensheid.

De wet van16 juni 1993 vormt de uitvoering, in het interne Belgische recht, van dezeinternationale verplichting op het vlak van de universele jurisdictie.Op ditzelfde vlak moet de wet van 16 juni 1993 onmiddellijke toepassingkrijgen, wat ook de datum van de inbreuk is (cf. supra).

IV. De verantwoordelijkheden

Het zal pasna een diepgaand onderzoek mogelijk zijn om de precieze verantwoordelijkhedenvan de protagonisten in deze misdaden te bepalen. Het rapport KAHAN besluitdat de minister van Defensie, Ariel SHARON, persoonlijke verantwoordelijkheiddraagt in de slachtpartij van Sabra en Shatila. Deze commissie wees ookop de verantwoordelijkheid van luitenant-generaal Rafael EITAN, van commandant-brigadegeneraalAmos YARON en van algemeen commandant-majoor-generaal Amir DRORI, naastde verantwoordelijkheid van de falangistische leiders.

De centralefiguur is onbetwistbaar generaal Ariel SHARON, in die periode ministervan Defensie, die persoonlijk de militaire operaties in Libanon heeft geleid,en die in Beiroet was op het moment van de feiten. De betrokkene is nuEerste Minister van de staat Israxebl.

Verschillendegegevens doen geloven dat SHARON, hoewel hij verkoos om de acties doorzijn lokale medestanders te laten uitvoeren, de slachtpartij die plaatsheeft gehad in de twee kampen, gepland zou kunnen hebben, met als doelde Palestijnse bevolking in Libanon in haar geheel te terroriseren, omhen zover te drijven Libanon te verlaten, of op zijn minst zich terug tetrekken naar het noorden van het land.

Elementen dieaanwijzingen in die zin inhouden zijn de bewering, publiekelijk uitgesproken,dat "tweeduizend terroristen in de kampen gebleven waren", en deverklaring afgelegd tegenover een verzameling van falangisten na de moordop hun leider GEMAYEL, dat ze "niet moesten huilen als vrouwen",maar "handelen als mannen", met een expliciete verwijzing naar dePalestijnse kampen.

Er dient opgemerktte worden dat gedurende de weken voorafgaand aan de slachtpartij, andereoorlogsmisdaden gepleegd zijn tegen de Palestijnse burgerbevolking in hetzuiden van Libanon, meer bepaald in Tyre en Saida . Wat de falangistischemilities betreft, zij kunnen de facto beschouwd worden als hulptroepenvan de militaire macht die op dat moment het zuiden van Libanon en Beiroetbezette. Deze milities waren gewapend en opgeleid door Israxebl. Hunleiders konden geen enkel initiatief nemen dat tegen de wil van de bezetteringing. De operaties uitgevoerd door deze milities waren besproken en voorbereidmet de Israxeblische militaire leiders .

Tenslotte warenhet de Israxeblische strijdkrachten die de noodzakelijke omstandighedenvoor de misdaad hebben gecrexeberd, met name door de omsingeling vande kampen door troepen, door het verschaffen van logistieke steun aan demilities en door de organisatie van een permanente verlichting van de kampenbij nacht.

Wat de algemeenbekende uitvoerders betreft, kan men zich beroepen op de namen geciteerdin het rapport Kahan, en in de werken van Kapeliouk en van Shiff en Yaari.

In het lichtvan artikel 4 van de wet van 16 juni 1993 moeten de daden van deelnemingin de zin van de artikelen 66 et 67 van het Strafwetboek mede in aanmerkingworden genomen. Daarenboven stelt het genoemde artikel 4 ook het verzuimom actief tussen te komen om een inbreuk te voorkomen of te bexebindigen,hoewel men er materieel de mogelijkheid toe heeft, uitdrukkelijk strafbaar. Deze laatste incriminatie – verantwoordelijkheid van de gezaghebbendeoverste – vindt zijn oorsprong in de rechtspraak van de Tribunalenvan Nxfcrnberg en is duidelijk opgenomen in de artikelen 86 en 87 vanhet Eerste Protocol van Genxe8ve (1977). Deze regels met betrekkingtot de verantwoordelijkheid van de overste, spruiten ook voort uit hetgewoonterecht . Ook op dit punt voert de wet van 16 juni 1993 dus geennieuwe incriminatie in. Artikel 4 van deze wet constateert en bevestigteerder een voordien reeds bestaande regel van het internationale gewoonterecht.In deze hoedanigheid en in het licht van de artikels 7.2. EVRM en 15.2UNO Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten van 1966, kan hij toegepastworden op de feiten van deze zaak.

Er moet metbetrekking tot deze verantwoordelijkheid van de overste ook aan toegevoegdworden dat deze niet enkel toepassing vindt bij inbreuken begaan door personendie zich formeel in een positie van ondergeschiktheid bevinden, maar ookdoor alle andere personen – soldaten of niet – die zich tijdens het begaanvan de inbreuk in feite onder de controle van de bevelhebber bevinden.De band van ondergeschiktheid wordt beschouwd de jure en de facto.

Deaanklagers stellen zich burgerlijke partij tegen Ariel SHARON, ministervan Defensie van Israxebl op het moment van de feiten, vandaag eersteminister, tegen Amos YARON, divisiebevelhebber en brigadegeneraal op hetmoment van de feiten, vandaag secretaris-generaal van het ministerie vanDefensie, en tegen elke andere persoon, hetzij Israxebli of Libanees,wiens verantwoordelijkheid vastgesteld zal worden gedurende deze procedure.

V. De schade

De aanklagerseisen schadevergoeding en intresten voor alle misdaden, bepaald in de huidigeklacht, die hen schade hebben berokkend.

In afwachtingvan de resultaten van het gerechtelijk onderzoek, ramen zij hun schademet voorbehoud en eisen een voorlopig bedrag van 1 x80 voor de moreleschade en een voorlopig bedrag van 1 x80 voor de materixeble schade.

OM DEZE REDENEN
BEHAGE HETDE HEER ONDERZOEKSRECHTER

Akte te verlenenaan de ondergetekenden van de neerlegging van deze klacht en van hun burgerlijkepartijstelling tegen de verantwoordelijken voor het overlijden van hunfamilieleden, voor het toebrengen van de verwondingen of de vernielingvan hun goederen, in het kader van de moorden, verkrachtingen, gedwongenverdwijningen en andere misdaden die begaan zijn in de kampen van Sabraen Shatila in Beiroet op 16, 17 en 18 september 1982.

Brussel, 18juni 2001

Chibli MALLAT

Luc WALLEYN

MichaxeblVERHAEGHE

De tekst van de aanklacht: Nederlands is a post from Sabra - Shatila.

Conseild’Etat, concernant les modification de la loi du 16 juin 1993 relativexe0 la rxe9pression des violations graves du droit internationalhumanitaire

 
Suivantl’article 84, alinxe9a 1er, 2xb0, des lois coordonnxe9es surle Conseil d’Etat, insxe9rxe9 par la loi du 4 aoxfbt 1996,la demande d’avis doit spxe9cialement indiquer les motifs qui en justifientle caractxe8re urgent.

Lalettre s’exprime en ces termes :

"L’urgenceest motivxe9e par le fait que ce projet figure xe0 l’ordre dujour des dernixe8res sxe9ances plxe9nixe8res du Sxe9natavant la dissolution imminente des Chambres, annoncxe9e pour le mardi8 avril prochain.".

Le Conseild’Etat, section de lxe9gislation, se limite, conformxe9ment xe0l’article 84, alinxe9a 2, des lois coordonnxe9es sur le Conseild’Etat, xe0 examiner le fondement juridique, la compxe9tencede l’auteur de l’acte ainsi que l’accomplissement des formalitxe9sprescrites.

Comptetenu du trxe8s bref dxe9lai qui lui est imparti et du nombred’affaires qui lui sont soumises en urgence, le Conseil d’Etat se borneaux observations qui suivent.

I.Portxe9e de l’article 7 en projet

L’article7, en projet, dxe9termine la compxe9tence des juridictions belgespour connaxeetre des infractions xe0 la loi du 16 juin 1993 relativexe0 la rxe9pression des violations graves du droit internationalhumanitaire. Cette compxe9tence s’articule de la manixe8re suivante:

1xb0Le paragraphe 1er, alinxe9a 1er, en projet, affirme la compxe9tencedes juridictions belges pour connaxeetre des infractions xe0 laloi du 16 juin 1993, prxe9citxe9e, indxe9pendamment du lieuoxf9 elles auront xe9txe9 commises et mxeame si l’auteurprxe9sumxe9 n’est pas trouvxe9 sur le territoire de la Belgique,sous la rxe9serve toutefois de la mise en oeuvre des diffxe9rentsmxe9canismes de dessaisissement prxe9vus aux paragraphes 2 xe04, en projet. 
Leparagraphe 1er, alinxe9a 2, en projet, tempxe8re la rxe8gleprxe9vue xe0 l’alinxe9a 1er, en projet, lorsque les faitsdxe9noncxe9s aux autoritxe9s judiciaires belges ne prxe9sententaucun lien de rattachement avec la Belgique (1). Dans ce cas, les poursuitesen Belgique ne pourront xeatre engagxe9es que sur la base d’unrxe9quisitoire du procureur fxe9dxe9ral qui invitera lejuge d’instruction xe0 instruire la plainte.

Toutefois,le procureur fxe9dxe9ral pourra refuser d’engager des poursuitesdans diffxe9rentes hypothxe8ses prxe9vues xe0 l’article7, xa7 1er, alinxe9a 3, en projet. Le refus du procureur fxe9dxe9ralpourra faire l’objet d’un recours devant la chambre des mises en accusation.

2xb0Le paragraphe 2, en projet, permet au Ministre de la Justice, par une dxe9cisiondxe9libxe9rxe9e en Conseil des ministres et dans certainesconditions, de porter xe0 la connaissance de la Cour pxe9naleinternationale des faits dont les autoritxe9s judiciaires belges sontsaisies. Dxe8s que le procureur de la Cour pxe9nale internationaleaura procxe9dxe9 xe0 la notification prxe9vue xe0l’article 18, xa7 1er, du Statut de la Cour, la Cour de cassation, surrxe9quisition du procureur gxe9nxe9ral, prononce le dessaisissementde la juridiction belge saisie des mxeames faits.

Nxe9anmoins,si les faits ne devaient pas xeatre jugxe9s par la Cour pxe9naleinternationale, les juridictions belges sont xe0 nouveau compxe9tentespour en connaxeetre, moyennant le respect de certaines conditions.

3xb0En vertu du paragraphe 3, en projet, le Ministre de la Justice peut, parune dxe9cision dxe9libxe9rxe9e en Conseil des ministres,porter les faits allxe9guxe9s xe0 la connaissance de l’Etatsur le territoire duquel l’infraction a xe9txe9 commise, ou xe0l’Etat dont l’auteur prxe9sumxe9 de l’infraction a la nationalitxe9ou encore xe0 l’Etat sur le territoire duquel l’auteur prxe9sumxe9de l’infraction se trouve, sauf dans l’hypothxe8se oxf9 il estfait application du paragraphe 2, en projet.

Ledessaisissement de la juridiction belge, prononcxe9 par la Cour decassation, sur le rxe9quisitoire du procureur gxe9nxe9ral,interviendra lorsque plusieurs conditions sont rxe9unies :

a)il faut que la juridiction d’un de ces Etats dxe9cide d’exercer sacompxe9tence; 
b)la Cour de cassation doit vxe9rifier qu’il n’y a pas erreur sur lapersonne; 
c)enfin, il faut que la procxe9dure suivie par la juridiction xe9trangxe8rerespecte le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitable.

4xb0Selon le paragraphe 4, en projet, le Ministre de la Justice peut, par unedxe9cision dxe9libxe9rxe9e en Conseil des ministres,porter les faits allxe9guxe9s xe0 la connaissance de l’Etatdont l’auteur prxe9sumxe9 de l’infraction est un ressortissant,lorsque cet Etat dispose d’un arsenal juridique lui permettant de poursuivreles incriminations visxe9es aux articles 1er, 1bis et 1ter, en projet,et respectant le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitable.Cette disposition ne pourra xeatre mise en oeuvre que si la victimen’est pas belge ou que les faits n’ont pas xe9txe9 commis enBelgique.

Ledessaisissement de la juridiction belge, prononcxe9 par la Cour decassation, sur rxe9quisition du procureur gxe9nxe9ral, interviendra"dans le respect des obligations internationales de la Belgique" et aprxe8svxe9rification qu’il n’y a pas d’erreur sur la personne une fois queles faits auront xe9txe9 portxe9s xe0 la connaissancede l’Etat tiers.

Dansl’hypothxe8se oxf9 les faits dxe9noncxe9s xe0l’Etat tiers seraient examinxe9s par un juge d’instruction belge aumoment de la promulgation de la loi en projet, la dxe9cision du Ministrede la Justice, dxe9libxe9rxe9e en Conseil des ministres,ne pourra intervenir que sur la base d’un avis de la Chambre des misesen accusation rendu dans un dxe9lai de quinze jours.

 
II.Observations gxe9nxe9rales

1.Dans son avis 34.154/VR, donnxe9 le 16 dxe9cembre 2002, sur uneproposition de loi "modifiant la loi du 16 juin 1993 relative xe0la rxe9pression des violations graves du droit international humanitaire"(2), la section de lxe9gislation a soulignxe9, xe0 proposde l’article 7, xa7 2, proposxe9 (qui correspond xe0 l’article7, xa7 2, en projet ) que

"a)Compte tenu du principe de la sxe9paration des pouvoirs et de l’article13 de la Constitution qui dispose que nul ne peut xeatre distrait contreson grxe9 du juge que la loi lui assigne, un dessaisissement xe9ventuelau profit de la Cour pxe9nale internationale ne peut xeatre dxe9cidxe9par le Ministre.

Lesprincipes constitutionnels prxe9citxe9s imposent, d’une part,que pareil dessaisissement soit prononcxe9 par une juridiction etque, d’autre part, celle-ci soit tenue de prononcer le dessaisissementdxe8s lors qu’elle constate qu’il est satisfait xe0 des critxe8resprxe9cis de renvoi xe9tablis par la loi.

Unerxe8gle de prioritxe9 faisant, dans certains cas dxe9terminxe9spar la loi, prxe9valoir la compxe9tence de la Cour pxe9naleinternationale sur celles des juridictions internes pourrait, xe0cet xe9gard, rxe9pondre au prescrit constitutionnel.".

Pourrencontrer cette critique, l’article 7 a xe9txe9 remanixe9par le lxe9gislateur en prenant notamment pour modxe8le les dispositionsdu dessaisissement prxe9vues dans les articles 6 xe0 8 de laloi du 22 mars 1996 relative xe0 la reconnaissance du Tribunal internationalpour l’ex-Yougoslavie et du Tribunal international pour le Rwanda et xe0la coopxe9ration avec ces tribunaux (3).

2.Toutefois, si l’on compare les diffxe9rents mxe9canismes de dessaisissementconsacrxe9s xe0 l’article 7, en projet, il apparaxeet quele droit des parties xe0 un recours effectif n’est pas garanti dela mxeame manixe8re aux paragraphes 2 et 3, d’une part, et auparagraphe 4, d’autre part.

Ainsi,lorsque le dessaisissement intervient au profit de la Cour pxe9naleinternationale, le paragraphe 2, en projet, prxe9voit qu’il ne pourraxeatre prononcxe9 par la Cour de cassation que lorsque le procureurde la Cour pxe9nale internationale aura mis en oeuvre la procxe9durede saisine de cette Cour. Par ailleurs, si la Cour pxe9nale internationaledxe9cide de ne pas juger les faits qui lui ont xe9txe9 soumispar la Belgique, les juridictions belges sont xe0 nouveau compxe9tentes.Ceci implique que le plaignant a une nouvelle possibilitxe9 de faireentendre sa cause devant les juridictions belges.

Demxeame, en vertu du paragraphe 3, en projet, le dessaisissement dela juridiction belge n’interviendra que si la juridiction d’un des Etatsconcernxe9s aura exercxe9 sa compxe9tence et si cet Etatrespecte le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitable.Le dessaisissement est, dans ce cas, prononcxe9 sur rxe9quisitoiredu procureur gxe9nxe9ral par la Cour de cassation qui vxe9rifiele critxe8re du procxe8s xe9quitable. Le souci du lxe9gislateurest donc de garantir aux parties un recours effectif.

Dansces deux hypothxe8ses, le dessaisissement rxe9sulte de ce qu’unejuridiction internationale ou une juridiction d’un autre Etat a mis enoeuvre sa compxe9tence. L’intervention du Ministre de la Justice estadmissible dans la mesure oxf9 son rxf4le se limite xe0 informerces juridictions des faits qui ont xe9txe9 dxe9noncxe9sxe0 la justice belge et n’implique aucune immixtion de sa part dansle processus juridictionnel proprement dit.

Parcontre, en vertu du paragraphe 4, en projet, le dessaisissement de la juridictionbelge interviendra dxe8s que les faits auront xe9txe9 dxe9noncxe9sxe0 l’Etat xe9tranger par le Ministre de la Justice, sans attendreque les autoritxe9s judiciaires de cet Etat n’entament elles-mxeamesune procxe9dure. Dans une telle hypothxe8se, c’est donc le pouvoirexxe9cutif qui dxe9cide du dessaisissement de la juridictionbelge, l’intervention de la Cour de cassation n’apparaissant que purementformelle. Quant xe0 l’intervention de la chambre des mises en accusationpour les dossiers en cours au moment de la mise en vigueur de la loi enprojet, elle se limite xe0 un simple avis qui ne lie en rien le pouvoirexxe9cutif.

3.Comme le Conseil d’Etat l’a rappelxe9 dans son avis 34.154/VR, prxe9citxe9,un dessaisissement xe9ventuel des juridictions belges ne peut xeatrele seul fait du pouvoir exxe9cutif. A tout le moins, il convient quepareil dessaisissement soit prononcxe9 par une juridiction sur labase de critxe8res prxe9cis xe9tablis par la loi. Le paragraphe4, en projet, prxe9voit effectivement une intervention de la Courde cassation, mais dans des termes diffxe9rents de ceux du paragraphe3, en projet.

3.1.Le paragraphe 4, en projet, est en effet peu explicite sur le rxf4ledes autoritxe9s judiciaires intervenant dans le cours de la procxe9dure.Ainsi, la rxe9daction du texte ne semble guxe8re prendre en considxe9rationle pouvoir d’apprxe9ciation de la Cour de cassation. Pourra-t-elle,par exemple, refuser de prononcer le dessaisissement de la juridictionbelge si elle juge qu’un tel dessaisissement ne serait pas compatible avecles obligations internationales de la Belgique ou si ce dessaisissementdoit se faire au profit d’une juridiction d’un Etat oxf9 la peinede mort est encore d’application ?

Pourra-t-elle,comme elle peut le faire dans le cadre du paragraphe 3, en projet, contesterle dessaisissement sollicitxe9 en application du paragraphe 4, enprojet, au motif que le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitablene sera pas effectif ? Ou est-elle lixe9e par la dxe9libxe9rationen Conseil des ministres qui aura invitxe9 le Ministre de la Justicexe0 dxe9noncer les faits auprxe8s d’un Etat tiers en estimantque cet Etat offrait toutes les garanties en matixe8re de procxe8sxe9quitable ?

Quelleest xe0 cet xe9gard la portxe9e exacte des mots "dans lerespect des obligations internationales de la Belgique" ?

Leparagraphe 4 est ambigu; sa  rxe9daction actuelle ne paraxeetpas se concilier avec le principe de la sxe9paration des pouvoirs.

3.2.Enfin, le paragraphe 4, en projet, semble engendrer une discriminationentre les justiciables au regard des articles 10 et 11 de la Constitution.En effet, contrairement aux autres hypothxe8ses de dessaisissementvisxe9es aux paragraphes 2 et 3 en projet, les plaignants n’ont aucunegarantie que leur plainte pourra effectivement xeatre examinxe9epar une autre juridiction, soit internationale, soit d’un autre Etat quise serait reconnue compxe9tente.

Dansle mxeame ordre d’idxe9es, le Conseil d’Etat s’interroge sur l’articulationentre le paragraphe 3, en projet, et le paragraphe 4, en projet. Dans cesdeux hypothxe8ses, le dessaisissement peut intervenir au profit del’Etat dont l’auteur prxe9sumxe9 de l’infraction est le ressortissant.Selon le paragraphe 3, en projet, il convient de vxe9rifier que cetEtat respecte le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitableet, selon le paragraphe 4, cet Etat doit disposer d’une lxe9gislationqui incrimine les violations graves du droit humanitaire telles qu’ellessont visxe9es aux articles 1er, 1bis et 1ter, en projet ainsi querespecter le droit des parties xe0 un procxe8s xe9quitable.

Contrairementau paragraphe 4, le paragraphe 3, en projet, suppose que la juridictionde l’Etat concernxe9e mette en oeuvre sa compxe9tence, ce quiimplique que, sur la base de son ordonnancement juridique, cette juridictionsoit compxe9tente pour poursuivre de telles incriminations.

Comptetenu de ces diffxe9rences entre les deux procxe9dures, le Conseild’Etat n’aperxe7oit pas dans quelles circonstances objectives, ilsera tantxf4t fait application du paragraphe 3, en projet, tantxf4tdu paragraphe 4, en projet. Le choix de l’une ou l’autre procxe9duresemble, en effet, laissxe9 xe0 l’entixe8re discrxe9tiondu pouvoir exxe9cutif.

Text in French – texte en franxe7ais is a post from Sabra - Shatila.

Communiquxe9de presse de la Cour de Cassation, 12/2/2003

 
L’AffaireSharon devant la Cour de cassation

Leprocureur gxe9nxe9ral Jean du Jardin a considxe9rxe9,dans les conclusions qu’il a prises le 12 fxe9vrier 2003 devant laCour de cassation, que les juridictions pxe9nales belges ne sont pascompxe9tentes, lorsque la personne poursuivie n’est pas trouvxe9esur le territoire.

Sila loi dite de compxe9tence universelle ne prxe9voit pas cettecondition de manixe8re expresse, elle ne l’a pas non plus expressxe9mentexclue, alors que, si telle avait xe9txe9 l’intention du lxe9gislateur,celui-ci eut dxfb le dire sans ambiguxeftxe9, puisqu’il s’agitd’une condition essentielle de recevabilitxe9 des poursuites auxquellesl’Etat est, en rxe8gle, tenu en application d’une obligation de droitinternational coutumier ("aut dedere, aut judicare", c’est xe0 dire’soit livrer, soit juger’).

Sanscette condition de prxe9sence, les poursuites seraient, xe0 l’estimedu procureur gxe9nxe9ral, non seulement sans efficacitxe9parce que plus virtuelles et de l’ordre du symbole qu’une rxe9ellerxe9action contre l’impunitxe9, mais xe9galement parce queces poursuites -et ce serait plus grave- ne satisferaient pas aux exigencesde procxe8s xe9quitable de la Convention europxe9enne desdroits de l’Homme.

Dansson arrxeat du 12 fxe9vrier 2003, la Cour de cassation a,

ence qui concerne Ariel Sharon, considxe9rxe9, en substituant sesmotifs xe0 ceux de la dxe9cision attaquxe9e, que l’actionpublique xe9tait irrecevable, en raison de l’immunitxe9 de juridictiondont celui-ci peut se prxe9valoir devant les juridictions belges;en consxe9quence elle rejette le pourvoi en ce qui le concerne.

Ence qui concerne Amos YARON, la cour a cassxe9 la dxe9cision,considxe9rant que l’arrxeat attaquxe9 n’xe9tait paslxe9galement justifixe9, pour avoir dxe9cidxe9 quel’inculpxe9 devait xeatre trouvxe9 en Belgique pour la poursuitedes infractions visxe9es par la loi du 16 juin 1993, modifixe9epar la loi du 10 fxe9vrier 1999.

Lacause ainsi limitxe9e est renvoyxe9e xe0 la cour d’appelde Bruxelles.

Communiquxe9 de presse de la Cour de Cassation is a post from Sabra - Shatila.